31.01.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

1 lutego

1814 – Rozpoczął się ostatni jarmark na zamarzniętej Tamizie w Londynie. Jarmarki organizowano od XV wieku podczas tzw. małej epoki lodowej. MEL wywarła olbrzymi wpływ na gospodarkę i cywilizacje, szczególnie w obszarze Północnego Atlantyku, tj. Europy i Ameryki Północnej. Okres ten trwał od 1300 do 1850 r. – w tym czasie lodowce górskie w wielu obszarach górskich miały nieprzerwanie większy zasięg niż w okresie poprzedzającym. Cechowało go ochłodzenie klimatu półkuli północnej, z temperaturą ok. 1 °C niższą niż w XX. Wieku. Niby nic, a na Tamizie można było handlować…

1920 – Utworzono Kanadyjską Królewską Policję Konną. Kto dziś pamięta Sierżanta Kinga z Królewskiej Konnej? A myśmy się w dzieciństwie zaczytywali jego przygodami… Oczywiście, istniała już przedtem. Właściwie w roku 1920… skończyła się jej legenda, bowiem jej poprzedniczkę, Północno-Zachodnią Policję Konną, utworzono już w roku 1873 i to na okres jej istnienia przypadły najromantyczniejsze przygody z kanadyjskich westernów…

2003 – Podczas powrotu z przestrzeni kosmicznej uległ awarii i zniszczeniu wahadłowiec Columbia, w wyniku czego zginęło 7 astronautów. Columbia była najcięższym promem NASA. Prom uległ zniszczeniu w wyniku uszkodzenia osłony termicznej na krawędzi natarcia lewego skrzydła. Uszkodzenie osłony nastąpiło w czasie wznoszenia po starcie, za sprawą fragmentu pianki osłaniającej zbiornik zewnętrzny wahadłowca, który oderwał się od zbiornika i uderzył w skrzydło orbitera. Spowodowało to zawieszenie dalszych lotów wahadłowców NASA aż do startu promu Discovery 26 lipca 2005 r.

2 lutego

1497 – W ostatnim dniu karnawału na Placu Signorii we Florencji odbyły się zorganizowane przez fanatycznego mnicha Girolamo Savonarolę tzw. fajerwerki próżności, podczas których spalono na stosie tysiące akcesoriów karnawałowych, kosmetyków, zwierciadeł, instrumentów muzycznych, kart, szachów, kości do gry, nieskromnych obrazów i książek. Ludziom co jakiś czas wpada do głowy zakaz różnych uciech i lektur. Z reguły to się źle kończy, a co najmniej – śmiesznie.

1971 – Szwajcarzy opowiedzieli się w referendum za przyznaniem kobietom prawa głosu w wyborach federalnych. I jak tu się sprzeczać z opinią, że oni żyją powoli?

1984 – Astronauta Bruce McCandless II, członek załogi wahadłowca Challenger, ur. 1937, odbył pierwszy spacer kosmiczny bez stałego połączenia ze statkiem kosmicznym. Oddalił się od niego na ok. 100 m, korzystając tylko z silników plecakowych.

3 lutego

1815 – W Szwajcarii założono pierwszą na świecie fabrykę serów. No a gdzie ją miano założyć?

1959 – W katastrofie awionetki w stanie Iowa zginęli trzej muzycy rock and rolla: Buddy Holly, Ritchie Valens i Jiles Perry Richardson. Data ich śmierci przeszła do historii jako The Day the Music Died – dzień, w którym umarła muzyka.

2003 – Na świat przyszła mysz Kaguya, pierwszy ssak powstały z połączenia materiału genetycznego dwóch samic, który dożył wieku dorosłego (przeżyła 793 dni, więcej niż „normalna” mysz. Partenogeneza stała się faktem. Choć niektórzy twierdzą, że już poprzednio zanotowano udane eksperymenty.

4 lutego

1906 – Urodził się Clyde William Tombaugh (zm. 17 stycznia 1997) – amerykański astronom, odkrywca w 1930 roku planety karłowatej Pluton, przez długi czas uważanej za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Ciekawostka: jego prochy zostały umieszczone na pokładzie sondy New Horizons.

2004 – Uruchomiono serwis społecznościowy Facebook. Niby ważne wydarzenie cywilizacyjne, niby otwarcie nowej epoki w komunikowaniu się ludzi… Ale – czy ja wiem? Może by się dało bez tego żyć? Choć dzisiejszym nastolatkom świat by się pewno wydał pustynią. A to tylko 15 lat…

2013 – Badania szczątków ludzkich znalezionych pod parkingiem w angielskim Leicester potwierdziły, że należały one do panującego w XV wieku króla Ryszarda III Yorka. Nawiasem mówiąc, ten władca podobno nie był wcale takim koszmarem, za jakiego jest uważany. Był – jak to wówczas władcy – okrutny, ale ponoć nie ponad miarę. Odegrał ważną rolę w historii Anglii, a „czarny PR” zrobił mu Szekspir.

5 lutego

1840 – Urodził się Sir Hiram Stevens Maxim wynalazca i przedsiębiorca amerykańskiego pochodzenia, który w 1880 roku wyemigrował do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii. Za swe dokonania wyróżniony w 1901 roku tytułem szlacheckim przez królową Wiktorię. W 1883 roku opracował projekt, a w 1884 roku prototyp słynnego 11,43 mm karabinu maszynowego, który został w 1891 roku przyjęty do uzbrojenia piechoty brytyjskiej. W ciągu kilkunastu lat udoskonalał swój karabin, a niektóre rozwiązania należały do pionierskich m.in. wodne chłodzenie lufy, zasilanie z taśmy parcianej, hydrauliczny regulator szybkostrzelności. Maxim dokonał jeszcze wielu innych wynalazków z dziedziny uzbrojenia.

1949 – Kapitan chilijskiej armii Alberto Larraguibel Morales ustanowił obowiązujący do dziś rekord świata w skoku na koniu przez przeszkodę (2,47 m). Nieważne, ale imponujące. Koń nazywał się Huaso, i to on chyba zasługuje na miano rekordzisty.

2009 – W Kolumbii odkryto skamieniałe szczątki ogromnego węża Titanoboa sprzed 60 mln lat. Długość ciała 12-15 m, masa ok. 1140 kg, średnica ciała ok. 1 m w najszerszym miejscu.

6 lutego

1663 – W Anglii rozpoczęto bicie złotej gwinei. Gwinea to dawna pierwsza maszynowo bita złota moneta angielska (równa 21 szylingom). Nazwa wywodzi się z faktu, iż większość tych złotych monet bito ze złota z Wybrzeża Gwinejskiego w Afryce. Swoją drogą, tradycyjny angielski system miar i wag oraz podziału pieniądza – to przedziwna łamigłówka. Jak oni na to wpadli?

1946 – Węgierski fizyk Zoltán Bay po raz pierwszy odebrał echo radarowe Księżyca, dając tym początek astronomii radarowej.

1959 – Inżynier amerykańskiego przedsiębiorstwa Texas Instruments Jack Kilby (1923-2005) opatentował pierwszy układ scalony. Mniej więcej w tym samym czasie układ scalony skonstruował także Robert Noyce z Fairchild Semiconductor.

7 lutego

1817 – Pierwsze gazowe latarnie uliczne w USA oświetliły Baltimore. Około roku wcześniej artysta i rzutki przedsiębiorca Rembrandt Peale poznał to rozwiązanie w Anglii – i po powrocie zorganizował w Baltimore pokaz „pierścienia ognia”, który zdobył uznanie miejskich radców; i tak się to zaczęło.

1984 – 12-letni chłopiec, który był znany jako „David”, urodzony bez odporności na choroby (tzw. SCID), po raz pierwszy dotknął swojej matki po tym, jak został usunięty z plastikowej „bańki”. Zmarł dwa tygodnie później, 22 lutego 1984. Od urodzenia żył w tym ochronnym, wolnym od drobnoustrojów środowisku od urodzenia w Texas Children’s Hospital w Houston. 18 lutego 1999 roku w New England Journal of Medicine naukowcy z Duke University poinformowali, że wczesny przeszczep szpiku kostnego od rodzica lub rodzeństwa może teraz uratować większość pacjentów z SCID.

2009 – Zmarł w wieku 88 lat John Higson (Jack) Cover Jr., wynalazca tasera. Taser (pełna nazwa: Thomas A. Swift’s electric rifle) to paralizator elektryczny. Ma zasięg rażenia do 5 metrów dzięki wystrzeliwanym z rękojeści elektrodom, które łączą się z nią za pomocą odwijanych przewodów. Generowane wysokie napięcie elektryczne przy niskim natężeniu powoduje silny ból oraz zakłócenie działania układu nerwowego, a w rezultacie chwilowy całkowity paraliż. Broń bywa śmiertelnie niebezpieczna.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.