07.03.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

8 marca

1618 – Niemiecki matematyk i astronom Johannes Kepler sformułował swoje trzecie prawo: stosunek kwadratu okresu obiegu planety wokół Słońca do sześcianu wielkiej półosi jej orbity (czyli średniej odległości od Słońca) jest stały dla wszystkich planet w Układzie Słonecznym.

1910 – W Kopenhadze, podczas II Międzynarodowego Zjazdu Kobiet Socjalistek, ogłoszono dzień 8 marca Międzynarodowym Dniem Kobiet. Nie jest to zatem, jak niektórzy sądzą, „wymysł bolszewicki”.

1979 – Przedsiębiorstwo Philips zaprezentowało płytę kompaktową (CD). W porównaniu do istniejących wówczas nośników danych dysk kompaktowy cechował się dużą pojemnością, niezawodnością oraz niską ceną.

9 marca

1776 – Opublikowano Bogactwo narodów (pełny tytuł: Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów) Adama Smitha. Dzieło jest uważane za pierwszą próbę naukowej analizy zjawisk ekonomicznych, a data jego wydania jest umownie przyjmowana za datę narodzin współczesnej ekonomii.

1820 – Zniesiono inkwizycję hiszpańską (istniała od 1480 r.). Jej cechami wyróżniającymi były przede wszystkim wysoki stopień centralizacji i zależność od monarchii hiszpańskiej (a nie od papieża). Inkwizycja hiszpańska w niewielkim stopniu zajmowała się heretykami sensu stricto, lecz skupiała się na badaniu prawdziwości nawróceń dawnych wyznawców judaizmu i islamu lub szczerości wiary ich potomków, a ponadto czuwała nad przestrzeganiem zasad katolickiej moralności przez ogół wiernych. Słowem, coś robiła w swoich czasach możliwie najpaskudniejszego.

1959 – W Nowym Jorku zaprezentowano lalkę Barbie. Swoją drogą – jakim cudem to niesłychane bezguście i paskudztwo zrobiło taką karierę? Lud czasami zadziwia; jeszcze dobrze, gdy wybiera tylko lalkę…

10 marca

1831 – Utworzono francuską Legię Cudzoziemską. Jej dzieje stały się obiektem wielu dzieł literackich i filmowych. W Legii formalnie mogą służyć wyłącznie obywatele obcych państw. W praktyce jednak od 5% do 10% żołnierzy stanowią rodowici Francuzi, którzy po prostu przy rekrutacji kłamią. Legia słynie z twardych metod szkoleniowych i brutalnej dyscypliny. Ciekawostka: W Legii służył polski artysta rzeźbiarz i malarz, Xawery Dunikowski.

1876 – Alexander Graham Bell (szkocki naukowiec, wynalazca, z zawodu logopeda i nauczyciel muzyki) przeprowadził pierwszą rozmowę telefoniczną.

1891 – Almon Brown Strowger (1839 – 1902) – amerykański wynalazca i … przedsiębiorca pogrzebowy uzyskał patent na pierwsze urządzenie do automatycznego łączenia rozmów telefonicznych. Centrale systemu Strowgera do niedawna były w powszechnym użyciu.

11 marca

1544 – Urodził się Torquato Tasso, włoski poeta uważany za jednego z najwybitniejszych twórców włoskiego renesansu (zm. 1595). Najważniejszym osiągnięciem literackim Tassa, a zarazem „dziełem, które okazało się przyczyną jego udręki i chwały”, jest poemat epicki, Jerozolima wyzwolona, odwołujący się do dziejów pierwszej krucjaty (1096−1099).

1818 – W Wielkiej Brytanii ukazała się powieść Frankenstein Mary Shelley. Powieść doczekała się wielu przeróbek i adaptacji filmowych, których większość zniekształcała lub spłycała pierwowzór. Pierwsza ekranizacja powstała w 1910, najsłynniejsza – w 1931. Wbrew powszechnemu sądowi tych, którzy nie znają fabuły – Frankenstein to nie stworzony przez człowieka potwór, ale twórca tego monstrum.

1985 – Michaił Gorbaczow został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego KC KPZR. Świat od tej daty zaczął się gwałtownie zmieniać.

12 marca

1824 – Urodził się Gustav Robert Kirchhoff (zm. 17 października 1887) – niemiecki fizyk, twórca prawa promieniowania cieplnego oraz praw dotyczących obwodów elektrycznych (pierwsze i drugie prawo Kirchhoffa). Razem z Robertem W. Bunsenem odkryli cez i rubid, wynaleźli spektroskop, a także opracowali metody analizy spektralnej.

1832 – W Paryżu odbyła się premiera baletu Sylfida, pierwszego baletu romantycznego. Nagle wszystkie wątki mitologiczne, dotąd tak modne, wydały się przestarzałe. Od tego momentu scena zaroiła się od gnomów, elfów, sylfid, willi i najad.

1986 – W zachodnioniemieckim Hanowerze rozpoczęły się pierwsze targi informatyczne CeBIT. W czerwcu 2018 r. odbyły się ostatnie – z powodu z roku na rok malejącej liczby wystawców i odwiedzających. 32 lata środowisko informatyczne gryzło palce (coraz słabiej): co oni tam pokażą w tym Hanowerze? Sic transit…

13 marca

1759 – Pojawiła się Kometa Halleya, co w 1705 roku przewidział angielski astronom Edmond Halley, badając dane o pojawieniach się komet z lat 1456-1682. W pobliżu Słońca kometa Halleya traci podczas każdego przelotu około 250 milionów ton swojej materii, na podstawie czego szacuje się, że będzie istnieć przez kolejne 170 000 lat. Oczywiście, kometa swą nazwę otrzymała później.

1842 – Zmarł Henry Shrapnel (ur. 3 czerwca 1761), oficer armii brytyjskiej i wynalazca, znany przede wszystkim jako wynalazca amunicji typu „szrapnel”. Pocisk taki zawiera lotki (np. w postaci ołowianych kulek lub strzałek), wyrzucane za pomocą ładunku prochowego, przy wykorzystaniu zapalnika czasowego. Po wyrzuceniu z korpusu lotki rozlatują się stożkowo na odległość 150–200 m. Wynaleziony został w 1803, po raz pierwszy użyto go w 1804 podczas walk w Surinamie. Był w użyciu do czasów I wojny światowej, później został zastąpiony pociskami odłamkowymi o działaniu rozpryskowym.

1925 – W amerykańskim stanie Tennessee zakazano nauczania w szkołach teorii ewolucji, konsekwencją czego był tzw. małpi proces, który dość gruntownie ośmieszył fundamentalistów religijnych, przeciwników teorii Darwina. Ale nie od razu: walka z ciemnotą trwa tu i ówdzie do dziś.

14 marca

1879 – Urodził się Albert Einstein (zm. 1955). Jeden z największych umysłów wszech czasów. Genialny fizyk. Jego przemyślenia zmieniły całą naukę.

1794 – Amerykanin Eli Whitney opatentował odziarniarkę. To taka maszyna stosowana we wstępnym procesie przerobu słomy lnianej, służąca do oddzielania torebek nasiennych od słomy. To również maszyna stosowana we wstępnym procesie przetwarzania bawełny. Maszyna ta zmniejszyła koszty uprawy bawełny; dzięki mechanizacji procesu oczyszczania wydajność jednego pracownika wzrosła 50-krotnie.

1979 – Premiera amerykańskiego musicalu filmowego Hair w reżyserii Milosza Formana. Ten antywojenny i sławiący swobody obyczajowe film nie zestarzeje się chyba nigdy. Co ciekawe: film nie dostał żadnego Oscara. Miał tylko nominacje do nagrody Złotego Globu (1980) za rolę męską i za najlepszy musical. Cienko.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.