Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

26 kwietnia

1336 – Włoski poeta Francesco Petrarca zdobył szczyt Mont Ventoux w Prealpach Południowych, co uznaje się za początek alpinizmu. Równie dobrze można za początek uznać pewne starożytne wejście na górę Synaj, ale to jest chyba lepiej udokumentowane. A poza tym poetom też się coś należy.

Rouget de Lisle wykonuje pieÅÅ po raz pierwszy. — Rouget de Lisle wykonuje pieśń po raz pierwszy.

1792 – Po raz pierwszy została wykonana Marsylianka (wówczas Pieśń wojenna dla armii Renu). Słowa i muzykę tej pieśni stworzył 25 kwietnia 1792 Claude Joseph Rouget de Lisle. 14 lipca 1795 została ogłoszona hymnem państwowym, zastępując zniesioną w 1792 pieśń Vive la Henri IV. Marsylianka przestała być hymnem narodowym Francji (zastąpiona przez Pieśń wymarszu w 1799) w okresie I Cesarstwa, zaś podczas restauracji śpiewania jej zakazano. Uchwałą Izby Deputowanych z 14 lutego 1879 stała się ona oficjalnym hymnem III Republiki. Po II wojnie światowej, w konstytucji zarówno Czwartej (1946), jak i Piątej Republiki (1958), ponownie uznano Marsyliankę za hymn państwowy.

1803 – We Francji spadł meteoryt L’Aigle, pierwszy o potwierdzonym pochodzeniu pozaziemskim. Na miejsce spadku Francuska Akademia Nauk wysłała Jean-Baptiste’a Biota w celu zbadania zjawiska. Wcześniej doniesienia o upadku „kamieni z nieba” traktowano bardzo sceptycznie.

27 kwietnia

1810 – Ludwig van Beethoven skomponował utwór Dla Elizy. To popularny tytuł Bagateli a-moll WoO 59, jednej z najbardziej znanych w literaturze muzycznej miniatur fortepianowych. Biografowie Beethovena nie są zgodni co do tego, kim była tytułowa Eliza.

Obraz zawierający niebo, na wolnym powietrzu, woda, miastoOpis wygenerowany automatycznie — Pałac Westminsterski od północnego wschodu

1840 – Położono kamień węgielny pod budowę (a właściwie kompletną renowację po wielkim pożarze z roku 1834) Pałacu Westminsterskiego w Londynie. To siedziba brytyjskiej Izby Gmin, Izby Lordów oraz urzędów z nimi związanych; zabytek I klasy od 1970 roku, w 1987 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego budowę rozpoczął Knut Wielki w 1016 roku. Jedna z ikon światowej architektury.

1887 – W Filadelfii chirurg George Thomas Morton przeprowadził pierwszą operację wycięcia wyrostka robaczkowego.

28 kwietnia

1611 – Założono Uniwersytet św. Tomasza w Manili, najstarszy działający nieprzerwanie na kontynencie azjatyckim. Akurat na Filipinach? Dla piszącego te słowa było to autentyczne zaskoczenie.

Kapitan Bligh opuszcza Bounty. Obraz Roberta Dodda.

1789 – W pobliżu archipelagu Wysp Przyjacielskich (Tonga) doszło do buntu załogi brytyjskiego okrętu HMS Bounty. Kapitana Williama Bligha i 18 wiernych mu marynarzy pozostawiono w szalupie, którą rozpoczęli rejs na wyspę Timor. Bligh miał jednak znakomite umiejętności nawigacyjne. Dzięki nim dokonał rzeczy prawie niemożliwej, pokonując 6701 km i docierając do Timoru po 48 dniach podróży, bez dalszych ofiar śmiertelnych. W 1805 został czwartym gubernatorem Nowej Południowej Walii. O buncie napisano wiele artykułów i książek, m.in. poczytną była powieść Juliusza Verne’a Buntownicy z Bounty. Historia była też kilkakrotnie filmowana.

1947 – Norweski podróżnik Thor Heyerdahl rozpoczął wyprawę na tratwie Kon-Tiki z Peru przez Ocean Spokojny, która miała udowodnić hipotezę, że ludzie przybyli na wyspy Polinezji z Ameryki Południowej. Wyprawa się udała.

29 kwietnia

Obraz zawierający powóz, na wolnym powietrzu, koń, narysowaneOpis wygenerowany automatycznie — Pierwszy trolejbus. Troszkę był inny od współczesnych…

1882 – Na przedmieściach Berlina Werner von Siemens zaprezentował publicznie pierwszy na świecie trolejbus Elektromote. Komunikacja trolejbusowa stała się w XX wieku dość popularna, po czym zaczęła zanikać. Obecnie ze względu na konieczność ograniczenia szkodliwej emisji i możliwość pozyskiwania energii elektrycznej z czystych źródeł trolejbusy przeżywają renesans. W Warszawie ostatni trolejbus zjechał do zajezdni w 1995 roku.

1913 – Szwedzki emigrant Gideon Sundback (1880-1954) otrzymał amerykański patent na zamek błyskawiczny. Drobny wynalazek, a jak okazał się ważny! W 1951 roku Sundback otrzymał Złoty Medal Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk Inżynieryjnych, a w 2006 roku został uhonorowany wprowadzeniem do National Inventors Hall of Fame. Swój wynalazek wielokrotnie udoskonalał.

1994 – Ogłoszono bankructwo światowego potentata branży komputerowej Commodore International. Przedsiębiorstwo założył w 1954 roku w Toronto polski emigrant Jack Tramiel. Przez kilka lat prowadził on w Nowym Jorku mały zakład naprawy maszyn do pisania, ale udało mu się zawrzeć kontrakt na produkcję w Kanadzie takich maszyn. W 1962 roku przedsiębiorstwo formalnie stało się Commodore Business Machines i produkowało początkowo kalkulatory. Ogromną popularność zdobyły jednak komputery osobiste, kolejno PET, VIC-20 i C64. Ogromnym sukcesem była Amiga 1000, odkupiona od byłych projektantów firmy Atari. Ostatecznie wskutek niezbyt zręcznego zarządzania, firma uległa konkurentom: IBM i Apple. Ale Amigi mają swoich wielbicieli do dziś.

30 kwietnia

1006 – W gwiazdozbiorze Wilka rozbłysła najjaśniejsza w historii supernowa SN 1006. Jej położenie ustalono na podstawie odkrytej w latach 60. XX wieku pozostałości. Miała kolor żółty. Najprawdopodobniej była widoczna przez około roku. Była widoczna nawet w dzień. W 2009 japońscy naukowcy odkryli ślady pozostawione przez wybuch w rdzeniu lodowym z Antarktyki.

Obraz zawierający diagramOpis wygenerowany automatycznie — Banknot 10-markowy z Gaussem i jego krzywą, niesłychanie ważną dla rachunku prawdopodobieństwa i statystyki

1777 – Urodził się Carl Friedrich Gauß (Gauss) i (zm. 23 lutego 1855 w Getyndze) – niemiecki matematyk, fizyk, astronom i geodeta. Uznawany jest za jednego z twórców geometrii nieeuklidesowej. Uważany za jednego z największych matematyków (obok Archimedesa i Newtona), przez sobie współczesnych określany był mianem „Księcia matematyków”. Pierwszym ważnym odkryciem matematycznym Gaussa było podanie konstrukcji siedemnastokąta foremnego przy użyciu cyrkla i linijki (1796).

1916 — W Niemczech wprowadzono pierwszą w historii zmianę czasu na letni, spowodowaną wymogami gospodarki wojennej. Dziś świat się pomału z tego pomysłu wycofuje: ostatecznie ekonomiści doszli do wniosku, że zmiana czasu oznacza więcej kłopotów niż oszczędności. W przyszłym roku będzie ostateczny koniec tej zabawy.

1 maja

1707 – Anglia i Szkocja zawarły akt unii powołujący do życia Królestwo Wielkiej Brytanii.

Obraz zawierający tekst, listOpis wygenerowany automatycznie — Strona tytułowa dzieła Linneusza

1753 – Szwedzki uczony Karol Linneusz opublikował dzieło Species Plantarum, zawierające wykład jego systemu klasyfikacyjnego roślin. Opisy w nim zawarte uznano w taksonomii roślin za pierwsze prawidłowo opublikowane naukowe definicje gatunków.

1930 – Oficjalnie zaakceptowano i ogłoszono zaproponowaną przez 11-letnią Brytyjkę Venetię Burney nazwę Pluton dla nowo odkrytej planety (obecnie planety karłowatej).

2 maja

1670 – Została powołana Kompania Zatoki Hudsona, korporacja handlowa, działająca do dziś. Kompania jest jednym z najstarszych przedsiębiorstw na świecie. Powstała jako spółka łowiecka i handlu futrami, z czasem rozrastając się do olbrzymich rozmiarów. Do roku 1867 Kompania administrowała olbrzymimi terenami w Ameryce Północnej, które obecnie zajmują większość powierzchni Kanady. Z czasem spółka zaczęła prowadzić także działalność górniczą i inwestycyjną. Dziś jest zaledwie średniej wielkości przedsiębiorstwem posiadającym kilka sieci domów towarowych działających w Kanadzie.

1780 – Brytyjski astronom William Herschel odkrył pierwszą gwiazdę podwójną – ksi Ursae Majoris w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Leży ona około 27 lat świetlnych od Słońca; inna jej nazwa, to (ciekawostka: dopiero od 2016 roku) Alula Australis. W rzeczywistości jednak każdy z jej dwóch składników jest ponadto gwiazdą spektroskopowo podwójną, czyli łącznie do systemu należą cztery gwiazdy. Łączna masa tych gwiazd szacowana jest na około 2 mas Słońca. Ale mało tego: do systemu Ksi Ursae Majoris być może należy także piąta gwiazda.

Obraz zawierający góra, na wolnym powietrzu, woda, naturaOpis wygenerowany automatycznie — Widok na jezioro Loch Ness

1933 — Na łamach gazety „The Northern Chronicle” po raz pierwszy użyto określenia „Potwór z Loch Ness” dla opisania kryptydy rzekomo zamieszkującej w szkockim jeziorze Loch Ness. Kryptyda – hipotetyczne zwierzę, którego istnienie jest obiektem badań kryptozoologów, lecz nie zostało potwierdzone przez zoologię. Swoją drogą, fajny obyczaj: nazywać coś, co z definicji nie istnieje… Czego to ludzie nie wymyślą…

Odczytań: 331