Bogdan Miś: Działo się… (2)

2015-11-11.

[dropcap]K[/dropcap]ontynuujemy zaczętą przed tygodniem podróż przez dzieje. Przyznam się, że jest z tym pewien kłopot: gdy przeglądam kalendaria i roczniki, mam problem z wyborem odpowiednich wydarzeń; nie dlatego, że w niektóre dni jest ich mało, przeciwnie: to klasyczny embarras de richesses, ambaras z nadmiarem. No ale trudności – trudnościami, napisać tekst trzeba.

Przy okazji: jak zdarzy się w nauce lub technice coś rzeczywiście doniosłego, to otrzymają państwo ode mnie relację poza kolejnością; obiecuję.

Zatem rocznice na bieżący tydzień. 11 listopada w Polsce pomijam celowo. Nie tylko dlatego, że nie ma nic a nic wspólnego z nauką i techniką. Głównie dlatego, że wszyscy wiedzą w czym rzecz.

11 listopada

Mayflower

Mayflower” w Plymouth Harbor – obraz Williama Halsalla, 1882

1620 – „Mayflower” (galeon, który przywiózł a Anglii do Ameryki Północnej pierwszych osadników) dotarł do wybrzeży dzisiejszego stanu Massachusetts. Pielgrzymi podpisali Umowę z „Mayflower”, postanawiającą o utworzeniu lokalnego rządu.

1886 – W Hanoi w wieku 53 lat zmarł Paul Bert, twórca nowoczesnej medycyny lotniczej. Odkrył przyczynę „choroby dużych wysokości”: niedobór tlenu. Ten sam uczony odkrył także przyczynę dolegliwości, pojawiających się przy zbyt szybkiej dekompresji.

1925 – Na posiedzeniu amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk w Madison ogłoszono odkrycie przez Roberta A. Millikana promieniowania kosmicznego.

12 listopada

1764 – w Beaugency we Francji urodził się fizyk Jacques Charles; pamiętacie prawo Charlesa, wyjaśniającego zależność ciśnienia gazu od jego objętości? Tenże sam uczony zbudował także balon na wodór, co zresztą… uratowało go od gilotyny. Francuscy rewolucjoniści uznali, że skrócenie uczonego o głowę byłoby rozrzutnością.

lavoisier

Rycina autorstwa Louisa Jeana Desire Delaistre, projektu Juliena Leopolda Boilly

 1783Antoine Lavoisier poinformował Francuską Akademię Nauk, że „poza tlenem, woda zawiera inny pierwiastek”.  Nazwano go po polsku najpierw wodorodem, potem skrócono tę nazwę do wodoru.

1901 – Pierwsza w dziejach Nagroda Nobla z fizyki. Laureatem – Wilhelm Konrad Röntgen za odkrycie promieniowania X.

13 listopada

1749 – Benjamin Franklin mianowany pierwszym prezesem pierwszej w historii Ameryki akademii (Academy and College of Philadelphia). To Franklin – uczony, wynalazca i polityk – powiedział kiedyś, że na świecie są jedynie dwie rzeczy pewne: śmierć i podatki…

maxwell

James Clerk Maxwell

 1831 – W Edynburgu urodził się James Clerk Maxwell, twórca teorii elektromagnetyzmu – w myśl której światło, elektryczność i magnetyzm to różne postacie tej samej energii, opisanej przepięknym układem równań różniczkowych, słynnych równań Maxwella.

1913 – Dr Daniel H. Williams jako pierwszy Afroamerykanin został przyjęty do Amerykańskiego Towarzystwa Chirurgicznego. Zastanawiam się: tak wcześni, czy tak późno?

14 listopada

1716 – W Hanowerze w wieku lat 70 zmarł Gottfried Wilhelm Leibniz, jeden z największych matematyków w historii. Twórca jednej z postaci rachunku różniczkowego, konstruktor doskonałego na swoje czasy arytmometru, wybitny filozof.

1863 – W Gandawie (Belgia) urodził się Leo Baekeland. Pewno nie wiecie, czym zasłynął? A takie tworzywo – bakelit – znacie? Otrzymało miano od jego nazwiska. Jest to pierwsze w dziejach termoutwardzalne tworzywo sztuczne. To od niego się w ogóle zaczęła era tworzyw; co byśmy bez nich dzisiaj robili?

bantling

Frederick Bantling (1891-1941)

1891 – W Alliston w prowincji Ontario przyszedł na świat pierwszy kanadyjski laureat Nobla (1923), sławny lekarz Frederick Grant Bantling. Kierowany przez niego zespół odkrył substancję o niezwykłym znaczeniu: insulinę i wyjaśnił jej rolę w cukrzycy..

15 listopada

1280 – W Kolonii w Niemczech, w wieku lat 87 (na tamte czasy – niezwykle długie życie) zmarł Albert Wielki. Ni, nie żaden król. Po łacinie zwany Albertus  Magnus – Albert von Bellstaedt był niezwykle wszechstronnym genialnym uczonym. Miał ogromną wiedzę od botaniki przez chemię po geologię i astronomię. To on wysunął obrazoburcze wtedy przypuszczenie,  że Droga Mleczna – to rojowisko odległych gwiazd. Opisał też arszenik – tak dokładnie, że wielu uważa, że sam go odkrył. Oskarżono go oczywiście o czary, ale nieskutecznie: był bowiem… biskupem.

1738 – W Hanowerze rodzi się jako syn muzyka Wilhelm Herschel, który jako dorosły uczony odkryję pierwszą pozaziemską planetę – Urana (1781).

1890 – po raz pierwszy wodospad Niagara dostarczył prądu całemu miastu, zasilając Buffalo w stanie Nowy Jork.

wilson

Pozyton zaobserwowany pierwszy raz w komorze Wilsona w roku 1932

1959 – Zmarł  w wieku 90 lat Charles T. R. Wilson, laureat Nobla (1927), twórca słynnej komory Wilsona (mgłowej, jonizacyjnej albo kondensacyjnej – różnie się ten przyrząd nazywa), służącej do obserwacji pojedynczych naładowanych cząstek materii.

16 listopada

1620 – Ojcowie Pielgrzymi ze statku „Mayflower” po raz pierwszy zobaczyli w stanie Massachusetts kukurydzę, jedną z głównych dziś roślin spożywczych.

1717 – urodził się w Paryżu wielki matematyk, Jean Le Rond d’Alembert. Był nieślubnym dzieckiem pewnej arystokratki, która go podrzuciła na schodach kościoła. Znalazł go tam i wychował… pewien szklarz.

leonidy

Obraz przedstawiający rój Leonidów widoczny w Ameryce Północnej w nocy z 12 na 13 listopada 1833

1955 – Zarejestrowano największy w dziejach rój meteorytów. Były to znane dobrze Leonidy, które jednak w tym roku nadciągnęły nad Amerykę Północną i nad wschodnie obszary ZSRR w kolosalnej liczbie 2300 na godzinę. Widowisko było podobno niesamowite.

17 listopada

1790 – Urodził się August Möbius, odkrywca (a może twórca?) słynnej powierzchni, która ma tylko jedną stronę, zwanej wstęgą Möbiusa. Przepis na nią jest prosty: weź pasek papieru (musi być dostatecznie długi, ale bez przesady), następnie skręćcie go w połowie o 180 stopni i sklejcie końce. No i myk: pasek miał dwie strony, zaś wstęga – jedną. Gdzie się podziała druga?

moebius

Wstęga Möbiusa

1791 – Świat dowiedział się, że oddychanie i spalanie – to ten sam proces, utlenianie. Tego dnia stosowną notatkę przedstawili Francuskiej Akademii Nauk Armand Ségun i Antoine Lavoisiser.

1970 – Do Księżyca dotarł pierwszy „robot kosmiczny”. Nazywał się Łunochod 1, zaś dostarczyła go do naszego satelity radziecka „Łuna-17”.

No i taki był ten tydzień w dziejach. A wyboru wydarzeń dokonał

Bogdan Miś

Print Friendly, PDF & Email

5 komentarzy

  1. janwojciech 2015-11-11
    • BM 2015-11-11
  2. hazelhard 2015-11-11
    • BM 2015-11-11
  3. Mr E 2015-11-12
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com