2016-12-13.
I znowu w kalendarzu pojawiają się ważne dla historii cywilizacji człowieka, smutne, zabawne lub po prostu ciekawe wydarzenia. Oto one:
12 grudnia
Krzyżowcy
1098 – I wyprawa krzyżowa: krzyżowcy pod wodzą Rajmunda IV z Tuluzy, po zdobyciu syryjskiego miasta Ma’arrat dokonali masakry około 20 tys. mieszkańców. Z powodu panującego głodu doszło następnie wśród krzyżowców do aktów kanibalizmu na ciałach zabitych obrońców.
1900 – Urodziła się Maria Telkes (żyła 94 lata). Była wybitną amerykańsko-węgierską chemiczką, pionierką w dziedzinie odsalania wody przez zastosowanie energii słonecznej. W czasie II Wojny była cywilnym doradcą amerykańskiego urzędu do spraw badań naukowych. W późnych latach czterdziestych zaprojektowała system przechowywania energii do celów domowych.
1961 – Pierwszy prywatnie zbudowany sztuczny satelita Ziemi wyniesiony na orbitę przez rakietę Thor-Agena. Był to Discovery-36, znany także pod nazwą kodową OSCAR I. Zbudowali go i zaprojektowali kalifornijscy radioamatorzy. Spłonął w atmosferze 31 stycznia następnego roku.
13 grudnia
Viète
1603 – Urodził się niejaki Viète (pamiętacie z lekcji matematyki o trójmianie kwadratowym wzory, noszące jego imię?). Właściwie nazywał się Seigneur (lord) De La Bigotiere François Viète. Był to francuski matematyk, który – poza innymi osiągnięciami – zasłużył się też tym, że jako jeden z pierwszych wprowadzał jednolitą notację matematyczną. Był nadwornym kryptografem (czyli: szyfrantem) króla Henryka IV. To on rozszyfrował kody wrogich wtedy Francji Hiszpanów.
1928 – W nowojorskiej Carnegie Hall odbyła się premiera poematu symfonicznego George’a Gershwina Amerykanin w Paryżu.
1985 – Eksperymentalny amerykański Grumman X-29 jako pierwszy samolot z ujemnym skosem skrzydeł przekroczył barierę dźwięku.
14 grudnia
Zbudowane przez Tychona obserwatorium Uranienborg koło Kopenhagi
1546 – Urodził się Tycho Brahe (właść. Tyge Ottesen Brahe, zwany także „ze szlachecka” (do pewnego stopnia – mylnie, bowiem co prawada był szlachcicem, ale tego „de” w nazwisku nie miał…) Tycho de Brahe, sławny duński astronom. Ciekawostak: w czasi pojedynku stracił część nosa, którą zastąpioną mu metalową protezą; nie z tego jednak oczywiście zasłynął. 11 listopada 1572 roku odkrył supernową w gwiazdozbiorze Kasjopei (nazwaną później na jego cześć Gwiazdą Tychona), która świeciła przez szesnaście miesięcy. Obserwacje nowej gwiazdy opisał w pracy De Nova Stella (O nowej gwieździe) w 1573. Zarówno to odkrycie, jak i liczne obserwacje komet, podważały starożytną tezę o niezmienności niebios. Zbudował dwa wspaniałe obserwatoria. Jego wkład do rozwoju astronomii polegał na dostarczeniu innym badaczom obszernych i pewnych danych obserwacyjnych. Był pierwszym naukowym nowożytnym konstruktorem instrumentarium astronomicznego okresu przedteleskopowego.
1900 – Zaczęła się era fizyki kwantowej. Wielki niemiecki fizyk Max Planck przedstawił swoje rewolucyjne odkrycia i pomysły na posiedzeniu Niemieckiego Towarzystw Fizycznego.
1986 – Oblatany niemal dwa lata wcześniej Rutan Voyager, amerykański dwumiejscowy samolot wystartował z bazy Edwards w Kalifornii do swego rekordowego lotu dookoła świata bez tankowania. Lot trwał 9 dni, 3 minuty i 44 sekundy. Po drodze lotnicy mieli tyle najdziwniejszych przygód, że starczyłoby na niezły film.
15 grudnia
Freeman John Dyson
1923 – Urodził się Freeman John Dyson, anglo-amerykański fizyk, matematyk i futurolog, znany ze swych badań i rozważań nad hipotetycznymi cywilizacjami pozaziemskimi i wizjonerskich pomysłów. Jest jednym z twórców elektrodynamiki kwantowej.
1936 – Uruchomiono pierwszą w Polsce linię kolei elektrycznej na trasie Warszawa-Otwock i Warszawa-Pruszków.
1951 – W Warszawie odbył się pierwszy publiczny pokaz telewizyjny.
16 grudnia
1864 – Pod Nashville zakończyła się ostatnia bitwa wojny secesyjnej.
Margaret Mead
1901 – Urodziła się sławna uczona amerykańska, Margaret Mead (zm. 15 listopada 1978 w Nowym Jorku) – amerykańska antropolog kulturowa. Badała ludy Oceanii i wyróżniła trzy typy kultury: postfiguratywną, kofiguratywną i prefiguratywną. Jej życie osobiste, poglądy i upodobania nie wzbudzają – delikatnie mówiąc – zachwytu świętoszków, ale jej osiągnięcia naukowe są wiekopomne. Cytat: Nigdy nie wątp, że mała grupa myślących i oddanych obywateli może zmienić świat. W rzeczywistości tak zawsze się działo.
1954 – W General Electric Research Laboratories pod kierunkiem prof. H. Tacy Halla wyprodukowano pierwsze sztuczne diamenty.
17 grudnia
1842 – Urodził się Marius Sophus Lie, słynny matematyk norweski, autor 245 prac naukowych, twórca bardzo trudnego działu matematyki, który nosi jego imię: teorii grup Liego.
1908 – Urodził się Willard Frank Libby – chemik amerykański, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za rok 1960. W czasie wojny uczestniczył w pracach Pojektu Manhattan (czyli w pracach nad bronią jądrową). Wynalazł metodę mierzenia czasu połowicznego rozpadu izotopu węgla 14C, co stało się podstawą bardzo ścisłego datowania próbek, tzw. datowania radiowęglowego, zwłaszcza pochodzenia organicznego (zwłok, szkieletów, papirusów, skamielin itd.). Metoda ta znalazła zastosowanie we współczesnej archeologii i kryminologii. To za nią właśnie dostał Nobla.
SpaceShipOne ląduje
2003 – W setną rocznicę pierwszego lotu samolotowego (w roku 1903 tego dnia Orville Wright wykonał swój pierwszy lot) dokonano oblotu pierwszego prywatnego samolotu kosmicznego SpaceShipOne. Jednym z inwestorów był Paul Allen, współtwórca Microsoftu.
18 grudnia
1865 – Weszła w życie znosząca niewolnictwo 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych.
Czaszka z Piltdown
1912 – Poinformowano publicznie o odkryciu w Anglii (kilka lat wcześniej) czaszki „Człowieka z Piltdown”, uchodzącego przez dziesięciolecia za „brakujące ogniwo między małpą a człowiekiem”. Było to jedno z najbardziej znanych oszustw (może: żartów?) naukowych, którego autorem był prawdopodobnie archeolog i paleontolog-amator, adwokat Charles Dawson. Wśród grona podejrzanych o kant znaleźli się również Arthur Conan Doyle i sławny teolog Pierre Teilhard de Chardin. Do 1953 roku czaszka uchodziła za autentyczną, a Anglicy byli strasznie dumni, że to u nich znaleziono „pierwszą istotę ludzką”.
1995 – Zmarł Konrad Zuse, niemiecki konstruktor, jeden z pionierów informatyki, twórca (w roku 1941) pierwszego w pełni działającego komputera elektromechanicznego, znanego jako Z-3. Ludzkość ma sporo szczęścia, że hitlerowcy niespecjalnie rozumieli jego pomysły…
Wyszperał
Bogdan Miś
Przyczepiasz zawsze ilustracje powyżej każdej pozycji tekstowej. Ja, przesuwając obraz „łechtaczką” myszy przejeżdżam ilustracje od góry na tyle powoli, że moja, wciąż jeszcze dość szybka pamięć, podrzuca mi domysły, zanim pojawi się tekst. Dziś zdarzyło się to aż dwa razy. Pierwszy był przy tym Francois Viéte. Podejrzewam, że portret Henryka, który widziałem w jakimś podręczniku Historii w szkole, albo może w jakimś wydaniu tej biografii Manna, wyszedł spod tego samego rylca. I stąd „rodzinne” podobieństwo. Drugi raz, to była ta Margaret. Zdarza się, że mamy żenujące sytuacje kiedy rozpoznają nas przy spotkaniu po latach jakieś panie, a my ich nie, bo ten ząb czasu… a tu nagle sytuacja „antorwdo” ! Widziałem ją pierwszy raz w 1973, jak rozmawiała za Arnoldem Tonybee, co był wtedy już starzec, podtrzymywany pod ramiona przy przemieszczaniu się. Ona zaś – brzydka ale pełna temperamentu, jowialna baba z dość swobodnym słownikiem. (Co rzuciło mi się w uszy, mimo mojego słabiutkiego wówczas Angielskiego, ale tych słów uczymy się najwcześniej). Więc zanim w całości zobaczyłem nos, już fryzura i zarys oczu wywołały mi tą panią, choć na tym zdjęciu, zrobionym zapewne 20 lat wcześniej, włosy nie były siwe (ale fryzura ta sama) i na twarzy brakuje licznych piegów (niemal plam) z długiego nasłonecznienia. Wygląda na to, że mógłbym u tego francuskiego policjanta (Vidocq ?) dostać pracę jako rozpoznawacz kartoteki przestępców, ale teraz robią to komputery. A ta Małgorzatka (wtedy była na tyle popularna, że jej książki kupowałem sobie w pejperbekach) to patrząc teraz, z perspektywy, nie była Bronisław.*)
*
*) Malinowski
Jak to widać na rycince, Seigneur François Viète w grudniu 1603, był już 'morte’. Potwierdza ten fakt także wikipedia.