Perplexity AI i Sławek: Zobaczmy, jakie to proste! (8)

21.09.2026

Odcinek 8: Twój pierwszy projekt — artykuł napisany z pomocą AI

Sławek:

W poprzednich odcinkach uczyliśmy się zadawać pytania, szukać i sprawdzać źródła, układać konspekt, redagować tekst, wybierać narzędzie i zachowywać ostrożność wobec danych, cudzej twórczości oraz zbyt pewnych odpowiedzi AI.

Teraz spróbujmy połączyć te umiejętności w jednym niewielkim projekcie.

Nie chodzi o napisanie arcydzieła ani o udowodnienie, że AI może zastąpić autora. Chodzi o coś znacznie prostszego: napisać własny, rzetelny artykuł, korzystając z AI jako pomocnika.

Perplexity AI:

Najlepiej wybrać temat ograniczony, możliwy do sprawdzenia i choć trochę związany z własnym doświadczeniem. Nie potrzebujemy dziesięciu godzin researchu ani dwudziestu źródeł.

Najważniejsze, żeby temat można było ująć jednym pytaniem. Na przykład:

Czy krótki komentarz może być pełnoprawną formą publicystyki?

To pytanie nie przesądza odpowiedzi. Otwiera problem.

Nasze case study

Przejdźmy przez cały proces na tym jednym przykładzie. Nie będziemy zakładać, że krótka forma jest lepsza lub gorsza od długiej. Chcemy sprawdzić, od czego rzeczywiście zależy wartość publicystycznego tekstu.

1. Najpierw pytanie

Zamiast zaczynać od gotowego sądu:

„Prawdziwa publicystyka nie mieści się w krótkim komentarzu”.

albo:

„Krótki komentarz jest lepszy od długiego artykułu”.

postawmy pytanie: Czy o wartości publicystycznego komentarza decyduje jego długość, czy jasność tezy, trafność argumentów i odpowiedzialność za słowo?

To ważna różnica. Pierwsze zdania są wyrokami. Pytanie pozwala dopiero rozpocząć analizę: czym różni się komentarz od emocjonalnej reakcji? Czy krótka forma może uwzględnić zastrzeżenia? Czy długi tekst zawsze jest bardziej pogłębiony?

AI może pomóc zawęzić temat:

Pomóż mi zawęzić temat krótkiego artykułu publicystycznego: „Czy krótki komentarz może być pełnoprawną formą publicystyki?”. Zaproponuj pięć pytań pomocniczych. Nie zakładaj z góry, że krótka forma jest lepsza albo gorsza od długiej. Ostatnie zdanie jest ważne. Nie pozwala AI stać się maszyną do potwierdzania naszej z góry przyjętej tezy.

2. Potem materiał

AI może pomóc ustalić, czego powinniśmy szukać. Nie może jednak zastąpić lektury źródeł, sprawdzania dat i kontekstu ani poznania argumentów drugiej strony. Możemy zapytać:

Przygotuj listę materiałów potrzebnych do krótkiego artykułu publicystycznego o tym, czy krótki komentarz może być pełnoprawną formą publicystyki. Podziel listę na: przykłady krótkich komentarzy, teksty dłuższe dla porównania, argumenty za krótką formą, argumenty przeciw niej oraz pytania wymagające sprawdzenia. Nie wymyślaj konkretnych faktów ani przykładów.

W rezultacie powinniśmy zebrać m.in.:

dwa lub trzy krótkie komentarze;
jeden dłuższy tekst dla porównania;
przykłady sytuacji, w których zwięzłość pomaga, oraz takich, w których prowadzi do uproszczenia;
własne kryteria oceny;
mocny argument przeciw własnej tezie.

Nie musimy udowodnić wszystkiego. Musimy natomiast uczciwie powiedzieć, co analizowane przykłady pokazują, a czego nie dowodzą.

3. Oddzielmy fakty od ocen

Załóżmy, że mamy już materiały, wypowiedzi autorów i czytelników oraz własne notatki.

Każdy z tych materiałów mówi o czymś innym.

Materiał	Co może pokazać	Czego nie dowodzi
Krótki komentarz	Jak autor formułuje tezę, argumenty i puentę	Że krótka forma jest zawsze lepsza
Dłuższy artykuł	Co daje większa przestrzeń na kontekst i argumentację	Że każdy długi tekst jest pogłębiony
Wypowiedzi autorów i czytelników	Jak konkretne osoby odbierają krótką formę	Opinii wszystkich
Własna obserwacja	Jak sami rozumiemy argumentację	Uniwersalnej prawdy o publicystyce

AI może pomóc uporządkować materiał: Przeczytaj poniższe notatki i zaznacz osobno: fakty, opinie, interpretacje oraz zdania wymagające źródła. Nie zmieniaj tekstu ani nie dopisuj informacji. Ale potem wracamy do źródeł. To autor sprawdza datę, kontekst, autora i sens cytatu.

4. Teraz konspekt

Po zebraniu materiału możemy zbudować prosty plan:

Dlaczego krótki komentarz bywa traktowany jako forma mniej poważna?
Czy długość rzeczywiście decyduje o wartości tekstu?
Co daje krótka forma?
Co może w niej zostać utracone?
Jak odpowiedzieć na ten kontrargument?
Jaki wniosek rzeczywiście wynika z materiału?

AI możemy poprosić o kontrolę: Sprawdź, czy konspekt uczciwie przedstawia zarówno tezę, jak i kontrargument. Wskaż luki, powtórzenia i miejsca wymagające doprecyzowania. Nie pisz artykułu. Kontrargument ma sens tylko wtedy, gdy przedstawiamy go uczciwie, a nie jako łatwego przeciwnika do pokonania.

5. Teraz piszemy sami

Pierwszy szkic nie musi być doskonały. Powinien jednak zawierać tezę, argumenty, przykłady, uczciwie przedstawiony kontrargument i wniosek, który nie wykracza poza zgromadzony materiał. Można zacząć na przykład tak:

Krótki komentarz łatwo pomylić z odruchem: kilka zdań napisanych pod wpływem chwili, wzmocnionych znakiem wykrzyknika i przekonaniem, że temat nie wymaga dalszego wyjaśnienia. Bywa jednak także formą wymagającą szczególnej dyscypliny. Autor ma niewiele miejsca, aby postawić tezę, uzasadnić ją i nie zgubić po drodze człowieka, do którego mówi.

AI może następnie pomóc w ograniczonym zakresie: Wklejam roboczy akapit artykułu. Wskaż zdania niejasne, powtarzalne albo zbyt długie. Nie zmieniaj faktów, cytatów ani tonu. Najpierw przedstaw uwagi w punktach.

6. Redakcja — dopiero teraz

Po napisaniu całego tekstu możemy wykorzystać AI jako redaktora. Na przykład: Oceń strukturę i logikę poniższego artykułu. Wskaż główną tezę, zdania ją wspierające, fragmenty odbiegające od tematu, powtórzenia oraz miejsca, w których czytelnik może stracić orientację. Nie przepisuj tekstu.

A później: Skróć wskazany fragment o około 15 procent. Zachowaj wszystkie fakty, cytaty, ton autora i ważne zastrzeżenia. Jeśli skrócenie wymagałoby usunięcia informacji istotnej, wskaż ją zamiast usuwać.

Na końcu możemy poprosić o korektę językową:

Sprawdź tekst pod względem ortografii, interpunkcji, fleksji i oczywistych błędów składniowych. Nie zmieniaj stylu ani sensu. Wypisz poprawki w formacie: „było” — „powinno być”.

I jeszcze jedna zasada: czytamy każdą proponowaną zmianę. AI może znaleźć błąd. Nie ona jednak decyduje, co zostanie opublikowane.

7. Najważniejszy test

Przed publikacją warto zadać sobie kilka prostych pytań:

Czy moja teza wynika z materiału?
Czy odróżniłem fakt, opinię i interpretację?
Czy uczciwie przedstawiłem stanowisko przeciwne?
Czy cytaty są dokładne i mają właściwy kontekst?
Czy podałem źródła ważnych faktów?
Czy nie przypisałem nikomu nieujawnionych intencji?
Czy usunąłem informacje prywatne, których nie wolno publikować?
Czy mogę podpisać tekst własnym nazwiskiem i obronić każde zdanie?

Jeżeli na któreś pytanie odpowiadamy „nie wiem”, nie oznacza to porażki. Oznacza, że trzeba jeszcze coś sprawdzić, poprawić albo ograniczyć własny wniosek.

AI pomaga. Autor odpowiada. Cały proces można sprowadzić do jednej tabeli:

AI może pomóc	Autor musi zrobić
Doprecyzować pytanie	Zdecydować, o co naprawdę chce zapytać
Ułożyć listę informacji do sprawdzenia	Zebrać materiał i ocenić jego wiarygodność
Zaproponować konspekt	Wybrać tezę i argumenty
Wskazać luki i powtórzenia	Zdecydować, co jest ważne
Zaproponować skrócenia	Pilnować sensu i tonu
Znaleźć błędy językowe	Zatwierdzić każdą zmianę
Ułatwić pracę	Wziąć odpowiedzialność za publikację

I chyba właśnie to jest najkrótsze podsumowanie naszego cyklu: AI przyspiesza pracę, lecz autor pozostaje autorem.

A teraz — Twój pierwszy projekt

Nie musisz pisać o krótkim komentarzu. Możesz wybrać własny temat. Na przykład:

Czy autor powinien odpowiadać na każdy merytoryczny komentarz pod swoim tekstem?
Czy anonimowość w debacie publicznej chroni wolność słowa, czy osłabia odpowiedzialność za słowo?
Czy polemika powinna przede wszystkim przekonywać przeciwnika, czy wyjaśniać sprawę czytelnikowi?
Gdzie przebiega granica między krytyką argumentu a oceną człowieka?
Czy autor ma obowiązek publicznie poprawiać własny błąd?
Czy publicystyka powinna dążyć do bezstronności, czy raczej uczciwie ujawniać własny punkt widzenia?
Czy cytat wyrwany z kontekstu może być prawdziwy, a jednocześnie wprowadzać w błąd?
Czy czytelnik ma prawo wiedzieć, że autor korzystał z pomocy AI?
Czy błąd w szczególe może podważyć wiarygodność całego tekstu?
Czy nadmiar przypisów rzeczywiście zwiększa wiarygodność artykułu?

Wybierz temat, który Cię naprawdę interesuje. Następnie zawęź go do jednego pytania, jednego rodzaju materiałów i jednego głównego wniosku. I nie wybieraj tematu dlatego, że obiecuje łatwy triumf nad przeciwnikiem. Wybierz taki, w którym potrafisz uczciwie przedstawić własne stanowisko, dostrzec mocny argument drugiej strony i sprawdzić materiał, na którym chcesz oprzeć swój wniosek.

A co z informacją o użyciu AI?

Czy trzeba informować czytelnika, że tekst powstał z pomocą AI? Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego tekstu. Jeżeli AI poprawiła jedynie interpunkcję albo zaproponowała skrócenie zdania, informacja o tym może mieć niewielkie znaczenie. Jeżeli jednak miała istotny udział w tworzeniu struktury, redakcji czy opracowaniu materiału, warto rozważyć krótkie wyjaśnienie.

Na przykład:

Tekst powstał z pomocą AI w zakresie porządkowania materiału i redakcji językowej. Za wybór źródeł, fakty, interpretacje i ostateczny kształt artykułu odpowiada autor.

W sprawach publicznych przejrzystość może mieć szczególne znaczenie — zwłaszcza gdy czytelnik mógłby uznać tekst za całkowicie samodzielną pracę człowieka.

Zakończenie cyklu

Sławek:

To ostatni odcinek naszego cyklu — cyklu obejmującego osiem odcinków praktycznych. Pracujemy jeszcze nad Epilogiem: moją osobistą relacją z trzech lat pracy z AI, opowieścią o pożytkach, błędach, zaskoczeniach i granicach tej współpracy. Mam nadzieję, że zarówno ta relacja, jak i komentarz Perplexity AI do niej okażą się dla Państwa interesujące i pouczające.

Zaczęliśmy od pierwszego pytania. Potem była rozmowa z AI, szukanie i sprawdzanie informacji, praca ze źródłami, konspekt, redakcja, wybór narzędzia, bezpieczeństwo i wreszcie własny tekst.

Nie chcieliśmy przekonywać, że AI jest cudownym rozwiązaniem. Nie chcieliśmy też jej demonizować. Chcieliśmy pokazać coś znacznie prostszego: że można z niej korzystać spokojnie, krytycznie i po ludzku.

Perplexity AI:

A jeśli miałbym zostawić po całym naszym cyklu jedną zasadę, byłaby bardzo prosta:

AI może pomóc myśleć, pytać, szukać, porządkować i redagować. Nie może zwolnić człowieka z odpowiedzialności za prawdę, sens i skutki jego słów.

Pierwszy projekt nie musi być idealny.

Wystarczy, że będzie własny, uczciwy, sprawdzony i podpisany z przekonaniem.