Bogdan Miś: Działo się (59)

2017-01-03.

[dropcap]K[/dropcap]olejny tydzień przynosi – jak zazwyczaj – tygodniowy przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą – czyli tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty: 

2 stycznia

1822 – W Koszalinie urodził się Rudolf Clausius (żył 66 lat), fizyk niemiecki. Jeden z twórców zasad termodynamiki. Opublikował szesnaście dużych prac naukowych. Pierwsza, i jednocześnie najsłynniejsza jego praca, ukazała się w 1850 roku. Nosiła tytuł O motorycznej sile ciepła i o prawach, które można wywnioskować stąd na potrzeby teorii ciepła. Był to początek cyklu prac, które ostatecznie doprowadziły do zdefiniowania pojęcia entropii i sformułowania drugiej zasady termodynamiki. Profesor uniwersytetów w Zurychu i Bonn

Brooklyn Bridge

1870 Rozpoczęto budowę Mostu Booklińskiego, jednego z najstarszych mostów wiszących na świecie. Ma 1834 m długości, 26 m szerokości i 84 m wysokości. Łączy Brooklyn z Manhattanem. Budowa trwała 13 lat.

1920 – Urodził się w Rosji Isaac Asimov, właść Isaak Judowicz Ozimow (ros. Исаак Юдович Озимов), amerykański pisarz i profesor biochemii . Żył 72 lata. Największy sukces osiągnął jako autor książek fantastycznonaukowych oraz popularnonaukowych. Był jednym z najbardziej płodnych pisarzy wszech czasów.

3 stycznia

Josiach Wedgwood

1795 Zmarł Josiah Wedgwood (ur. 12 lipca 1730) – angielski producent porcelany, założyciel słynnego przedsiębiorstwa Wedgwood. Wynalazca (m. in. pirometru – do pomiarów wysokich temperatur), artysta. Abolicjonista. Dziadek Charlesa Darwina i Emmy Darwin. Członek Royal Society.

1871Cleveland Abbe został pierwszym szefem naukowym świeżo powołanej służby meteorologicznej Stanów Zjednoczonych. Był twórcą pierwszych profesjonalnych prognoz pogody w historii.

1871 – Opatentowano margarynę. Autorem patentu był Henry Bradley z Binghamton w stanie Nowy Jork. On też wymyślił nazwę.

4 stycznia

Louis Braille

1809 – Urodził się Louis Braille, francuski twórca alfabetu dla niewidomych, nazwanego później alfabetem Braille’a, organista. Był czwartym dzieckiem w rodzinie prostego rzemieślnika (rymarza). Uszkodzenie oka w dzieciństwie spowodowało u niego obuoczną ślepotę w wieku 5 lat. W wieku 10 lat dzięki swoim wybitnym zdolnościom i poparciu markiza d’Orvilliers uzyskał stypendium w szkole dla niewidomych. Jego system jest oparty na ówczesnym wojskowym systemie nocnego przekazywania wiadomości, ale zupełnie od niego różny; można mówić co najwyżej o inspiracji. Braille spoczywa obok innych wielkich we francuskim Panteonie.

1900 – Urodził się James Bond… Nie, niezupełnie ten: mowa o słynnym amerykańskim ornitologu, wielkim znawcy ptaków z Indii Zachodnich. W celach badawczych odwiedził on 100 wysp na Karaibach. Jego dzieło Birds of the West Indies book (1936) wpadło w ręce niejakiego Iana Fleminga, także znawcy ptaków, pisarza. No i ten właśnie był przecież autorem serii książek o agencie 007. Koło się zamyka. W każdym razie ornitolog umarł w roku 1989.

1962 – Ruszył pierwszy w pełni zautomatyzowany pociąg metra w Nowym Jorku. Było to pionierskie rozwiązanie w skali światowej. Okres prób trwał pół roku. Na wszelki wypadek, w kabinie sterowniczej przebywał również maszynista. Wobec żądań związków zawodowych, człowiek jeździł w kabinie do 21 kwietnia 1964 roku.

5 stycznia

1855 – Urodził się człowiek, dzięki któremu mężczyźni się bezpiecznie golą: King Camp Gilette, amerykański wynalazca. Opracował i opatentował w 1895 roku żyletkę z dwoma ostrzami do maszynki do golenia. Produkcja seryjna rozpoczęła się w 1903 roku, ale rok zamknięto sprzedażą 51 maszynek i 168 żyletek. Dopiero w kolejnym roku produkcja przybrała masowy charakter.

1899 – Narodził się… hamburger. Tego dnia słowo to ukazało się po raz pierwszy drukiem w piśmie Walla Walla Union (wychodzącym w miejscowości w stanie Washington). Nazwa pochodzi od „hamburger steak”, czyli niemieckiego befsztyka z siekanej wołowiny. Niektórzy jednak uważają, że hamburgera serwował pod tą nazwą dopiero w 1904 roku Fletcher Davis, właściciel baru w Teksasie. Myślę, że nauka pozostawi ten problem bez ostatecznego rozstrzygnięcia…

C. Kleene

1909 – Urodził się jeden z największych współczesnych matematyków i logików, Amerykanin Stephen Cole Kleene, znamienity badacz teorii algorytmów i tzw. funkcji rekursywnych, jeden z pionierów informatyki. W czasie II wojny był oficerem Marynarki Wojennej USA, kierownikiem Laboratorium Badawczego US Navy. Był też – jak wielu matematyków — świetnym alpinistą. Zmarł w roku 1994.

6 stycznia

Samuel Morse

1838 – Samuel Finley Breese Morse wraz ze wspólnikiem (który nazywał się Alfred Vail) dał pierwszy pokaz swojego nowego systemu (opartego na poprzednim układzie kreska-kropka-pauza, ale interpretowanym liczbowo) przewodowej telegrafii. Do dziś nie wiadomo, który z panów naprawdę wymyślił ten system. Pewne jest jedno: ich prace finansował ojciec Vaila.

1865 – Urodził się Nikołaj Jakowlewicz Marr, rosyjski archeolog, etnograf i językoznawca, badacz kultur kaukaskich oraz języków afroazjatyckich i języka Basków. Znany szeroko z dwóch rzeczy: po pierwsze, z absurdalnej teorii, że wszystkie języki świata pochodzą od zbioru kilku monosylab, a po drugie stąd, że był zupełnie bez powodu tępiony przez stalinowców i ciągle idiotycznie atakowany w pseudonaukowych „naukowych” artykułach. Takiego miał pecha…

1929 – Zmarła (no, nie od razu…) butelka na mleko. Tego dnia amerykańska firma Sheffield Farms wprowadziła do użytku pierwsze opakowanie kartonowe, co oznaczało znaczny spadek kosztów produkcji w mleczarniach i 94% zmniejszenia wagi opakowań. Trzeba jednak przyznać, że karton był już wtedy dość szeroko używany do pakowania innych produktów.

7 stycznia

Louis Daguerre

1839 – Louis Daguerre wygłosił w Paryskiej Akademii Nauk referat o swoim systemie utrwalania obrazu. Narodziła się oficjalnie fotografia. Szczegóły techniczne wynalazku ujawniono publicznie dopiero w sierpniu tegoż roku, bowiem rząd francuski zakupił od Daguerre’a prawa patentowe i chciał chronić swoją inwestycję. Niezbyt się to udało: Anglicy opatentowali wynalazek u siebie pięć dni przed Francuzami…

1871 – Urodził się Émile Borel, wielki francuski matematyk (zapewne Państwo zauważyli, że ja tu dość często wspominam matematyków właśnie? No cóż: to faktycznie nie przypadek; jak być może Czytelnicy zauważyli, sam jestem matematykiem z wykształcenia…). Otóż ów Félix-Édouard-Justin-Émile Borel, bo tak brzmi jego pełne nazwisko, jest jednym z pionierów tzw. teorii miary, na gruncie której udało się dokładnie zrozumieć np. czym jest prawdopodobieństwo. To on sformułował m. in. słynne twierdzenie o małpie, która uderzając losowo w klawisze maszyny do pisania napisze w nieskończonym czasie wszystkie dzieła zawarte w dowolnej bibliotece. Niestety, czas musi być w tym twierdzeniu nieskończony, więc eksperymentalnie tezy nie da się potwierdzić… Borel stworzył także pionierskie prace w teorii gier.

1949 – W Science ukazały się pierwsze w dziejach zdjęcia chromosomów i genów. Artykuł opublikowali dr. Daniel Chapin Pease i  dr Richard Freligh Baker z Wydziału Medycyny University of Southern California.

8 stycznia

1899Herman Hollerith otrzymał patent na swój tabulator, automatycznie liczącą maszynę, która pozwoliła w kilka miesięcy później zrealizować spis powszechny w USA, bez czego nie dałoby się bez naruszania konstytucji przeprowadzić wyborów prezydenckich. Z firmy Holleritha wypączkował w 1911 roku IBM.

Stephen Hawking

1942 – Urodził się Stephen W. Hawking  jeden z najsłynniejszych dziś fizyków-teoretyków  świata. Cierpi on na tzw. stwardnienie zanikowe boczne, przez co jest niemal całkowicie od lat sparaliżowany. Właściwie żyje bezprawnie z punktu widzenia medycyny; ale żyje i tworzy. W ciągu trwającej ponad 40 lat kariery zajmował się głównie czarnymi dziurami i grawitacją kwantową. Opracował wspólnie z Rogerem Penrosem twierdzenia odnoszące się do istnienia osobliwości w ramach ogólnej teorii względności oraz teoretyczny dowód na to, że czarne dziury powinny emitować promieniowanie, znane dziś jako promieniowanie Hawkinga.

1980 – Zmarł w wieku 73 lat John William Mauchly. Wraz z J.P. Eckertem zaprojektował i skonstruował słynny komputer ENIAC, przez wiele lat uważany za pierwszy w dziejach komputer w pełni działający (nie jest to prawda, pierwsze były maszyny Niemca Konrada Zuse oraz angielska seria Colossus). Jego dziełem jest także pierwszy komputer przeznaczony na rynek handlowy – UNIVAC I (1951). Ponadto był autorem wielu prac teoretycznych, poświęconych m.in. zastosowaniu metod matematycznych do przewidywania pogody.

Wyszukał

Bogdan Miś

 

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com