Bogdan Miś: Działo się (77)

2017-05-02

[dropcap]K[/dropcap]olejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

2 maja

Teleskop Herschela

1780 – Brytyjski astronom William Herschel (. Friedrich Wilhelm Herschel  astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana) odkrył pierwszą gwiazdę podwójną – ksi Ursae Majoris, zwaną też Alula Australis w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. W rzeczywistości każdy z jej dwóch składników jest ponadto gwiazdą spektroskopowo podwójną, czyli łącznie do systemu należą cztery gwiazdy.

1797 – Urodził się Abraham Pineo Gesner (zm. 29 kwietnia 1864) – kanadyjski lekarz i geolog, wynalazca nafty, uznawany za jednego z ojców przemysłu petrochemicznego. Nowy produkt został opatentowany pod nazwą „kerosene” i głównie pod tą nazwą jest do dziś znany w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Australii oraz w Nowej Zelandii. W 1846 w Charlottetown na Wyspie Księcia Edwarda wynalazca dał pierwszy publiczny pokaz działania nowego paliwa do lamp. Ogrzał węgiel w retorcie i wydestylował z niego przejrzystą, rzadką ciecz, którą z kolei użył jako paliwo do lampy. To była właśnie nafta.

1981 – Zmarł w wieku 85 lat David Wechsler (ur. 12 stycznia 1896) – amerykański psycholog (z rumuńskimi korzeniami), autor skal inteligencji dla dzieci (WISC) i dorosłych (WAIS). Test Wechslera umożliwia diagnozę uzdolnień, dostarcza informacji o pewnych cechach osobowości, a także pomaga zdiagnozować hipotezy uszkodzenia mózgu. W wyniku przeprowadzenia testu uzyskuje się tzw. IQ – iloraz inteligencji.

3 maja

Tak wyglądało częściowe zaćmienie Słońca w  Warszawie w 2006 roku.

1375 p.n.e. – Nastąpiło najstarsze zarejestrowane zaćmienie Słońca (niecałkowite), zgodnie z  wiarygodną interpretacją daty, wpisanej na gliniastą tabletkę, pobraną z starożytnego miasta Ugarit w Syrii (ostatnio uważa się raczej, że chodzi o 5 marca 1223, w każdym razie dawno!) Pierwsze całkowite zaćmienie Słońca zostało wiarygodnie zarejestrowane przez Chińczyków 4 czerwca 180 p.n.e.

1860 – Urodził się Vito Volterra (żył 80 lat) włoski matematyk i fizyk znany z wkładu w opracowanie matematycznych modeli zastosowanych w biologii. Równanie Lotki-Volterry zostało zastosowane do opisywania dynamiki liczebności populacji w warunkach drapieżnictwa, m.in. do wyjaśnienia cyklicznych wahań liczebności populacji rysia skorelowanych z wahaniami liczebności zająca amerykańskiego (śnieżnego). Czym się ci matematycy nie zajmują… Jak powiadał prof. Steinhaus – matematyk potrafi wykonać każde zadanie dowolnego specjalisty, tylko zrobi to lepiej.

1997 – Zmarł Manuel Elizalde (ur. 1937) – filipiński wysoki urzędnik państwowy, absolwent Harvard University, członek filipińskiego rządu. Znany głównie z mistyfikacji, jaką było fikcyjne plemię Tasaday, które rzekomo zostało przez niego odkryte w 1971 roku. Plemię to miało prowadzić paleolityczny tryb życia i nie znać znaczenia słowa „wojna”. Wkrótce po rzekomym odkryciu dostęp do plemienia został całkowicie zablokowany, ponoć w celu ochrony go przed wpływem cywilizacji. Po upadku reżimu Marcosa niezależni badacze podjęli badania plemienia i natychmiast odkryli fałszerstwo. Mieszkańcy pobliskich wsi zeznali, że otrzymali zapłatę za udawanie mieszkańców jaskiń. Jakoś mam mało zaufania do odkryć naukowych polityków…

4 maja

1677 – Zmarł Isaac Barrow (ur. 1630) – angielski matematyk, absolwent, wykładowca i rektor Trinity College na Uniwersytecie Cambridge oraz duchowny anglikański. Odkrył związek między styczną do krzywej a polem pod tą krzywą. Prawdopodobnie był pierwszym matematykiem, który odkrył podstawowe twierdzenie rachunku całkowego. W 1669 roku zrzekł się stanowiska Lucasian Professor of Mathematics na rzecz swojego ucznia Isaaca Newtona.

Budynek American Academy of Arts and Sciences

1780 – Powołana została American Academy of Arts and Sciences, pierwsze tego typu stowarzyszenie uczonych w USA. Pierwszym prezesem został James Bowdoin. Wśród członków byli m. in. Benjamin Franklin, George Washington, Thomas Jefferson, Alexander Hamilton, John Quincy Adams. Siedziba Akademii mieści się w Cambridge, w budynku zaprojektowanym przez Kallmann McKinnell & Wood. Ośrodek sponsoruje konferencje, organizuje projekty badawcze, a także publikuje kwartalnik „Daedalus”. Akademia ma dziś około 4900 członków (wśród których jest ponad 200 laureatów Nagrody Nobla), oraz 600 zagranicznych członków honorowych.

1926 – Urodził się (zm. w wieku 78 lat) David Allan Bromley fizyk kanadyjski, uważany za „ojca nowoczesnej wiedzy o  ciężkich jonach”. Był liderem w opracowywaniu komputerowych systemów zbierania i analizy danych.. Był m. in. założycielem i dyrektorem (1963-89) Laboratorium Struktury Jądrowej im. A. W. Wrighta na Uniwersytecie Yale, które w swojej specjalności przoduje w świecie. W latach 1980-89 był członkiem Rady Naukowej Białego Domu.

5 maja

Elkanah Billings

1820 – Urodził się geolog kanadyjski i pierwszy w dziejach Kanady paleontolog, Elkanah Billings. Przez trzy lata jako redaktor naczelny Ottawa Citizen napisał wiele artykułów dotyczących nauki. Opublikował pierwszy dokument naukowy o skamielinach z Trenton w 1854 roku. W 1856 roku zainaugurował nowy miesięcznik naukowy, The Canadian Naturalist and Geologist W sierpniu 1856 roku został głównym paleontologiem w kanadyjskiej służbie geologicznej. Opisał ponad 520 nieznanych dotąd skamieniałości.

1963 Pierwszy przeszczep wątroby wykonany w Ameryce przez dr. Thomasa E. Starlza w szpitalu w Denver, Col.,. Pacjent, 48-letni mężczyzna, przeżył 22 dni. W tym samym roku cztery miesiące wcześniej Starzl wykonał pierwszy w historii przeszczep śledziony.

2007 – W Vancouver zmarł w wieku 80 lat Theodore Harold Maiman, fizyk amerykański. W 1960 skonstruował laser rubinowy – pierwszy działający laser (patent nr 3,353,115). W 1983 został uhonorowany Nagrodą Wolfa w fizyce, a w 1987 został wyróżniony prestiżową Nagrodą Japońską.

6 maja

1908 – Urodził się w Winnipeg John Frank (Jack) Allen, wybitny fizyk kanadyjski. Jest jednym z trzech odkrywców zjawiska nadciekłości helu w pobliżu temperatury zera bezwzględnego. Pozostali to Don Misner (też Kanadyjczyk) i Rosjanin Piotr Kapica. Przełomowego dla fizyki odkrycia dokonali w 1937 roku pracując w Cambridge w Anglii. Allen zmarł 22 kwietnia 2001 r. w wieku 92 lat. Był członkiem Royal Society od 1949 roku.

Płonie sterowiec Hindenburg

1937 – Katastrofa, która wstrząsnęła światem i zakończyła ledwo zaczętą epokę w lotnictwie. Po wystartowaniu z Frankfurtu z 97 osobami na pokładzie (36 pasażerów i 61 osób załogi) i trzydniowej podróży przez Atlantyk, niemiecki sterowiec Hindenburg  spłonął podczas cumowania na lotnisku w Lakehurst w stanie New Jersey (USA). Zginęło 13 pasażerów i 22 członków załogi oraz główny członek załogi naziemnej, kapitan Ernst Lehmann.

1979 – Zmarł w wieku 87 lat niemiecki astronom, Karl Wilhelm Reinmuth, słynny „łowca planetoid”. Odkrył 395 planetoid, w tym pierwszą z grupy Apolla. Odkrył również dwie komety okresowe 30P/Reinmuth i 44P/Reinmuth. Jedna z odkrytych przez niego planetoid otrzymała nazwę (1111) Reinmuthia.

7 maja

1939 – Urodził się w Montrealu Sidney Altman, kanadyjsko-amerykański biolog molekularny, który podzielił z Thomasem R. Cechem w 1989 roku Nagrodę Nobla z chemii za badania nad kwasem rybonukleinowym RNA. Ciekawostka: matka Altmana pochodziła z Białegostoku w Polsce, przybyła do Kanady z siostrą w wieku osiemnastu lat, uczyła się angielskiego i pracowała w fabryce włókienniczej, aby zarobić pieniądze na przyjazd reszty swojej rodziny do Quebecu. Ojciec Altmana urodził się na Ukrainie.

1952 – Na sympozjum naukowym w Waszyngtonie Geoffrey W. A. Dummer, zajmujący się radarami naukowiec angielski przedstawił po raz pierwszy koncepcję układu scalonego. Zrealizowali ją w 1958 roku niezależnie od siebie Jack Kilby z Texas Instruments i (pół roku później) Robert Noyce z Fairchild Semiconductor. Kilby dostał za to Nobla w 2000 roku. Ciekawostka: Dummer ma obszerny biogram w Wikipedii angielskiej, ale polskiej jakoś nie zainteresował…

Tomogram głowy dorosłego człowieka

1998 – Zmarł Allan McLeod Cormack (ur. 23 lutego 1924 w Johannesburgu) – amerykański fizyk pochodzenia południowoafrykańskiego, który w 1979 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny (wraz z Brytyjczykiem, Godfreyem N. Hounsfieldem) za wynalezienie i budowę tomografu komputerowego.

8 maja

Lavoisier na rycinie z epoki

1794 – W wieku 50 lat został ścięty na gilotynie Antoine-Laurent Lavoisier, genialny francuski fizyk i chemik. Sformułował pierwszą wersję prawa zachowania masy, wykazał, że tlen jest niezbędny przy spalaniu oraz w procesie produkcji kwasów (1778, stąd dawna nazwa kwasoród), udowodnił nieprawdziwość teorii flogistonu, obalił starożytną teorię żywiołów jako podstawowych składników materii i przyczynił się do zreformowania nomenklatury chemicznej. Pracując dla rządu, opracowywał system miar mający zapewnić uniformizację wag w całej Francji. Jako jeden z 28 francuskich poborców podatkowych został okrzyknięty przez rewolucjonistów zdrajcą i skazany na śmierć.  Na prośbę uczonego, by egzekucję przesunąć o kilka dni z powodu pracy nad eksperymentem naukowym, przewodniczący trybunału rzekł: „Republika nie potrzebuje uczonych”. Swoją drogą, wśród polityków występuje wyraźna nadreprezentacja idiotów…

1886 – Rozpoczęto sprzedaż napoju o nazwie Coca-Cola – w aptece Jacobsa w Atlancie w Georgii. Receptura coca-coli została opracowana w tymże roku przez J. S. Pembertona, farmaceutę z Atlanty. Był to jego drugi napój na bazie liści koki i orzechów koli (pierwszy nosił nazwę Pemberton’s French Wine Coca). Chyba żaden napój na świecie nie zrobił tak niesamowitej kariery. A autor niniejszego zapewne narazi się wielu Czytelnikom, zwłaszcza młodszym, gdy powie, że uważa tę lemoniadkę za wyjątkowe świństwo. Ale wszak de gustibus…

1926 – Urodził się sir David Frederick Attenborough, brytyjski biolog, popularyzator wiedzy przyrodniczej, pisarz, narrator i podróżnik. Jest młodszym bratem aktora i reżysera Richarda Attenborougha. Jest związany od 1952 z BBC. Stworzył kilkanaście głośnych cykli niesamowitych filmów przyrodniczych, wyświetlonych przez chyba wszystkie poważne telewizje świata. Za działalność naukową otrzymał od królowej Elżbiety II tytuł szlachecki. Został też odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego oraz przyjęty do Royal Society. Ciekawostka: sędziwy uczony i dziennikarz jest od lat ofiarą hejtu za swoje „antychrześcijańskie” poglądy, zwłaszcza za sprzeciw wobec kreacjonizmu.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

Print Friendly, PDF & Email

5 komentarzy

  1. A. Goryński 2017-05-06
    • BM 2017-05-06
  2. narciarz2 2017-05-07
  3. narciarz2 2017-05-07
  4. wdrw 2017-05-15
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com