Bogdan Miś: Działo się (95)7 min czytania

2017-09-05

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

4 września

Dom George’a Eastmana w Rochester gdzie mieści się dzisiaj Muzeum Fotografii.

1888. – Amerykanin George Eastman otrzymał patent na aparat fotograficzny na błonę zwojową i zarejestrował znak towarowy Kodak.

1927 – Urodził się John McCarthy (zm. 24 października 2011) – informatyk amerykański, laureat Nagrody Turinga (1971) za wkład w dziedzinie sztucznej inteligencji; twórca terminu „sztuczna inteligencja”, który sformułował w 1956 na konferencji w Dartmouth. McCarthy jest też autorem języka programowania LISP. W 1948 ukończył matematykę w Caltech (California Institute of Technology), w 1951 zdobył stopień doktorski z matematyki w Princeton University. Pracował naukowo w Princeton, Stanford i Dartmouth. Do ostatnich lat życia był aktywnym (konserwatywnym i prawicowym) komentatorem wydarzeń, szczególnie problemów globalnych. Jego pech: to samo nazwisko, co obłąkany prawicowiec o skłonnościach faszystowskich, który pogrążył na kilka lat USA w mroku intelektualnym.

1956 – Amerykańskie przedsiębiorstwo IBM skonstruowało pierwszy dysk twardy (komputerowa pamięć masowa, wykorzystująca nośnik magnetyczny do przechowywania danych; nazwa „dysk twardy” wynika z zastosowania twardego materiału jako podłoża dla właściwego nośnika, w odróżnieniu od dysku miękkiego, w którym nośnik magnetyczny nanoszono na podłoże elastyczne). Ten dysk miał 24 cale średnicy i mieścił 5 MB danych.

5 września

1914 – Niemiecki SM U-21 zatopił należący do Royal Navy lekki krążownik HMS Pathfinder. Było to pierwsze w historii zatopienie wrogiego okrętu za pomocą torpedy wystrzelonej z okrętu podwodnego.

1945 – Szyfrant radzieckiej ambasady w Ottawie Igor Guzenko opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej GRU w Kanadzie i USA, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów.

Voyager 1

1977 – NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1, obecnie najodleglejszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka. Sygnał wysłany przez sondę w kierunku anten Deep Space Network na początku 2017 roku potrzebował ponad 19 godzin na dotarcie do celu.

6 września

775 p.n.e. – Chińscy astronomowie odnotowali najstarsze w historii zaćmienie Słońca.

1891 – Urodził się Yrjö Väisälä (zm. 21 lipca 1971) – fiński geodeta, fizyk i astronom. Odkrył w czasie swojej kariery naukowej 128 planetoid i dwie komety: 40P/Väisälä i 139P/Väisälä-Oterma. Uważany za ojca fińskich badań rakietowych. Planował użycie balonów, rakiet i sztucznych satelitów do triangulacji międzykontynentalnej. Założył w latach 50. XX w. Obserwatorium Tuorla, które było położonym najbliżej Bieguna Północnego obserwatorium astronomicznym na świecie.

USS Midway

1947 – Z pokładu amerykańskiego lotniskowca USS Midway (CV-41) została wystrzelona rakieta V-2, co było pierwszym w historii startem pocisku balistycznego z platformy mobilnej. Lotniskowiec od 2004 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w San Diego w stanie Kalifornia.

7 września

Szkic konstrukcyjny Turtle

1776 – Amerykański miniaturowy okręt podwodny Turtle bez powodzenia zaatakował fregatę HMS Eagle, operującą na rzece Hudson koło Manhattanu. Była to pierwsza próba bojowego wykorzystania okrętu podwodnego w historii. Potem atak ponowiono dwukrotnie, również bez powodzenia. Nie wiadomo, co się później stało z „Turtle”.

1914 – Urodził się James Alfred Van Allen (zm. 9 sierpnia 2006) – fizyk amerykański, badacz kosmosu. Kierował badaniami naukowymi dwudziestu czterech ziemskich satelitów i misji planetarnych, począwszy od pierwszego amerykańskiego satelity Explorer 1, poprzez satelity Explorer III i Hawkeye 1, sondy Pioneer 10 i Pioneer 11, Mariner, Voyager, Galileo. W 1985 roku odszedł na emeryturę. Odkrył pasy promieniowania wokół Ziemi (Pasy Van Allena).

1956 – Zmarł Otto Juljewicz Szmidt (ur. 18 września?/30 września 1891) – słynny radziecki astronom i geofizyk, członek Radzieckiej Akademii Nauk (1935) i Ukraińskiej Akademii Nauk (1934). Bohater Związku Radzieckiego (27 czerwca 1937, za założenie dryfującej na krze lodowej stacji oceanograficznej w pobliżu Bieguna Północnego). W latach 1924–1941 był redaktorem naczelnym Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej. Jego przodkami po linii ojcowskiej byli Niemcy, którzy przybyli w drugiej połowie XVIII wieku do, a po macierzystej Łotysze. Był szefem radzieckiego programu badań Arktyki

8 września

Marin Mersenne

1588 – Urodził się Marin Mersenne (zm. 1 września 1648) – francuski minimita (członek zakonu tzw. Braci Najmniejszych), teolog, filozof, matematyk i teoretyk muzyki. Postulował, aby opracować encyklopedię służącą wszystkim pokoleniom. W dziele Cogniata Physico-Matematica z 1626 roku napisał, że liczby postaci 2^ⁿ – 1 (noszące dziś jego imię) są pierwsze dla n = 2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31, 67, 127, 257. Dopiero później wykazano, że twierdzenie to jest nieprawdziwe dla n = 67 i 257. Niezależnie od tego liczby Mersenne’a są dziś bardzo ważne w badaniach nad wielkimi liczbami pierwszymi. Jako pierwszy zmierzył prędkość dźwięku w powietrzu.

1981 – Zmarł Hideki Yukawa, (ur. 23 stycznia 1907) fizyk teoretyk, pierwszy Japończyk uhonorowany Nagrodą Nobla. W roku 1949 został profesorem na Columbia University. W tym samym roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za przewidzenie istnienia mezonów na podstawie teoretycznej pracy dotyczącej sił jądrowych.

2040 – To nie pomyłka, wybiegamy w przyszłość. Tego dnia dojdzie do tzw. wielkiej koniunkcji, w czasie której w gwiazdozbiorze Panny spotkają się: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz, Saturn i Księżyc, ustawiając się w jednej linii prostej. Nie wszyscy tego dożyjemy, ale możemy być pewni, że mnóstwo głupków będzie przekonanych, że tego dnia nastąpi koniec świata. Daję słowo: nie nastąpi. A w każdym razie z tego powodu.

9 września

1923 – Urodził się Daniel Carleton Gajdusek, (zm. 12 grudnia 2008) amerykański biofizyk i pediatra pochodzenia słowackiego, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny w roku 1976 za badania nad prionami, wywołującymi tzw. chorobę kuru. Był homoseksualistą i pedofilem. Fakt współżycia z 300–400 papuańskimi chłopcami potwierdził w szwedzkim filmie dokumentalnym „Geniusz i chłopcy” w reżyserii Bosse Lindquista. W kulturze Papuasów homoseksualizm miał charakter obrzędowy, co Gajdusek wykorzystał, prowadząc tam badania naukowe. Wybuchł skandal, Gajdusek został aresztowany. Wywołało to falę sprzeciwu wśród środowiska naukowego, w jego obronie wystąpili liczni bardzo znani uczeni. Ostatecznie w 1997 r. poszedł na ugodę z sądem i w więzieniu spędził tylko rok.

Odpoczywająca panda

1963 – Odnotowano po raz pierwszy w historii żywe narodziny w ogrodzie zoologicznym (w Pekinie) tzw. pandy wielkiej, inaczej niedźwiedzia bambusowego. Chińczycy pracowali nad tym od 1955 roku.

2003 – Zmarł Edward Teller (węg. Teller Ede, ur. 15 stycznia 1908) amerykański fizyk jądrowy pochodzenia węgierskiego, uczeń Nielsa Bohra, uczestnik „Programu Manhattan”. Znany jako „ojciec” amerykańskiej bomby wodorowej wraz z polskim matematykiem, Stanisławem Ulamem; faktycznie, odegrał wielką rolę w opracowaniu programu jej budowy, ale nim nie kierował: był postacią wielce kontrowersyjną i człowiekiem niezwykle konfliktowym. W 1991 wyróżniony szyderczą „pokojową nagrodą Ig Nobla” za „całokształt mozolnych wysiłków zmiany sposobu rozumienia przez wszystkich pojęcia pokój”.

10 września

Henry Purcell

1659 – Prawdopodobnie tego dnia urodził się Henry Purcell (zm. 21 listopada 1695) – jeden z najbardziej znanych oraz utalentowanych angielskich kompozytorów muzyki baroku. Uchodzi on za twórcę angielskiej muzyki klasycznej, czego wyrazem może być uznanie jego opery Dydona i Eneasz za operę narodową.

1913 – Pierwsza autostrada połączyła wybrzeża USA. Tego samego dnia (tylko w roku 1921) otwarto w Berlinie pierwszy odcinek autostrady w Europie.

1977 – We Francji po raz ostatni użyto gilotyny. Pochodzący z Tunezji porywacz i morderca Hamida Djandoubi (w lipcu 1974 porwał i zamordował 21-letnią Francuzkę Elisabeth Bousquet) został ścięty w więzieniu Baumettes w Marsylii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.