2017-10-24.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
24 października
1851 – William Lassell, astronom angielski odkrył dwa księżyce planety Saturn, nazwane Ariel i Umbriel. Ich nazwy pochodzą od imion złych duchów z poematu Pukiel porwany (The Rape of the Lock) Alexandra Pope’a; Ariel występuje również w twórczości Szekspira. Są księżycami lodowymi, zbudowanymi z około 40-50% zamrożonej wody zmieszanej ze skałami. Umbriel jest bardzo ciemny – odbija tylko około połowy światła odbijanego przez Ariela, czy jaśniejsze satelity Urana.
Opublikowany przez Minarda tzw. wykres Sankeya, przedstawiający przemarsz wojsk Hannibala z Hiszpanii do Italii podczas II. wojny punickiej.
1870 – Zmarł Charles Joseph Minard (ur. 27 marca 1781) – francuski inżynier, budowniczy kanałów i portów, pionier graficznych metod analizy i przekazywania informacji z zakresu inżynierii i statystyki, autor graficznej wizualizacji inwazji Napoleona na Rosję w 1812 roku.
1911 – Urodził się Nathaniel Wyeth (zm. 4 lipca 1990) amerykański inżynier i wynalazca, twórca tworzywa PET. PET to poli(tereftalan etylenu), czyli związek chemiczny o wzorze (C10H8O4)n – termoplastyczny polimer z grupy poliestrów, stosowany na dużą skalę do produkcji włókien syntetycznych i butelek do napojów bezalkoholowych. To jemu zawdzięczamy tę wygodę. I zagrożenie. W 1981 r. został wyróżniony nagrodą Society of Plastics Engineers. W 1986 r. został wprowadzony do Society of the Plastics Industry Hall of Fame, a rok później do Polymer Processing Hall of Fame.
25 października
Tak jakoby miała wyglądać walka trunko z orkami
1924 – W wodach u wybrzeży ówczesnego Związku Południowej Afryki po raz pierwszy (i ostatni…) rzekomo zaobserwowano kryptydę trunko. Kryptyda to hipotetyczne zwierzę, którego istnienie jest obiektem badań tzw. kryptozoologów (rodzaj maniaka naukowego), lecz nie zostało potwierdzone. Kryptydy to zwierzęta uznane za dawno wymarłe, bądź znane tylko z legend. Trunko z kolei (nazwa pochodzi od angielskiego słowa trunk, oznaczającego trąbę), to stworzenie jakoby przypominające „wielkiego niedźwiedzia polarnego”. Zwierzę miało być obserwowane z brzegu podczas walki z orkami, jaką rzekomo toczyło przez trzy godziny. Historię opublikowano 2 grudnia 1924 roku w londyńskim dzienniku Daily Mail. Słowem – wszystko to razem, to jedna z tzw. legend miejskich, powracająca czasami na łamy prasy. Zapewne owym mitycznym zwierzęciem była kaczka (dziennikarska).
1952 – O 19:00 Telewizja Polska wyemitowała ze studia w Instytucie Łączności swój pierwszy, półgodzinny program. Mało kto o tym w ogóle wiedział. Był to montaż form artystycznych z udziałem Marty Nowosad, Jerzego Michotka, Witolda Grucy i Jana Mrozińskiego, który był odbierany na 24 odbiornikach „Leningrad” rozmieszczonych w klubach i świetlicach. Regularną emisję programu (pół godziny raz na tydzień) zaczęto trzy miesiące później.
1975 – Lądownik radzieckiej sondy Wenera 10 osiadł na Wenus. Wylądował na zachodniej półkuli Wenus, w odległości 2200 km od lądownika Wenery 9, który przybył tu 3 dni wcześniej.
26 października
Rezultaty strzelaniny w O. K. Corral
1881 – W Tombstone w Arizonie miała miejsce strzelanina w O. K. Corral, w której wziął udział jeden z najsłynniejszych rewolwerowców Wyatt Earp. Sprawa była tematem wielu westernów.
1911 – Urodził się Shiing-shen Chern (zm. zm. 3 grudnia 2004), jeden z najwybitniejszych matematyków naszego stulecia, Chińczyk, pracujący głównie w USA. Od 1960 wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, w 1961 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Na Uniwersytecie Kalifornijskim powołał do życia Instytut Badań Nauk Matematycznych (1981), którym kierował do 1984. Od 1994 był członkiem Chińskiej Akademii Nauk, a od 1985 należał również do brytyjskiego Royal Society. W 1986 nadano mu honorowe członkostwo Londyńskiego Towarzystwa Matematycznego. Był ponadto m.in. honorowym prezydentem Uniwersytetu Jiaxing. Został wyróżniony Narodowym Medalem Nauki (National Medal of Science) w 1975, a także jako jedyny Chińczyk prestiżową Nagrodą Wolfa w 1984. Krótko przed śmiercią, w maju 2004 otrzymał przyznaną wówczas po raz pierwszy Nagrodę Shawa.
1977 – W Somalii zdiagnozowano ostatni jak dotychczas w historii naturalny przypadek ospy prawdziwej. Pozdrowienia dla przeciwników szczepionek na całym świecie. Jak jeszcze trochę podziałacie… strach pomyśleć.
27 października
Iwan Miczurin
1855 – Urodził się Iwan Miczurin (zm. 7 czerwca 1935) – rosyjski, później radziecki hodowca i sadownik. Od 1935 członek Akademii Nauk ZSRR i Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych w Moskwie. Znany ze swych doświadczeń z zakresu krzyżowania roślin. Wyhodował rzeczywiście około 300 odmian drzew i krzewów owocowych. Był twórcą i propagatorem poglądów, na gruncie genetyki całkowicie błędnych, przypisujących człowiekowi zdolność do niemal dowolnego przeobrażania przyrody. Pokolenie autora tej rubryki zamęczano obowiązkową nauką o jego – niewielkich w sumie – dokonaniach.
1864 – Zakończyła się konferencja w Québecu dotycząca utworzenia Konfederacji Kanady (unii czterech kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej, odtąd zwanych Dominium Kanady lub Kanadą). Konfederacja weszła w życie 1 lipca 1867. Rocznica tej daty obchodzona jest w Kanadzie jako święto narodowe Canada Day/Fête du Canada – Dzień Kanady.
1968 – Zmarła Lise Meitner (ur. 17 listopada 1878) austriacka fizyczka jądrowa. Jako pierwsza wyjaśniła teoretycznie zjawisko rozbicia jądra atomowego, którego w 1938 dokonał Otto Hahn. Choć od 1908 roku była członkinią kościoła ewangelickiego, po przejęciu władzy przez Hitlera w 1933 została uznana za Żydówkę na mocy ustaw norymberskich. W 1938 roku uciekła z Austrii do Szwecji. W 1944 Otto Hahn otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Lise Meitner pominięto, nie uwzględniając jej wkładu. W USA w 1946 tygodnik Time okrzyknął Meitner „matką bomby atomowej” i „kobietą roku”.
28 października
Rozwój pijaka: szkic Nathaniela Curriera wspierający Ruch na Rzecz Wstrzemięźliwości, styczeń 1846
1919 – Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął – motywowaną w istocie głównie religijnie i popieraną od lat przez protestantów – ustawę o prohibicji. Katolicy potępili myśl, jakoby rząd miał określać co jest moralne. Zaczął się gangsterski okres w historii USA. Idiotyczne i kryminogenne przepisy zniesiono w roku 1933. „Ustawa Volsteada”, jak potocznie nazywano Narodową Ustawę o Prohibicji, została uchwalona przez Kongres mimo weta prezydenta Woodrowa Wilsona.
1955 – Urodził się Bill Gates (William Henry Gates III) amerykański informatyk, przedsiębiorca, filantrop oraz współzałożyciel, główny architekt oprogramowania i były prezes zarządu korporacji Microsoft. Jeden z najbogatszych ludzi świata. Od czasu kiedy zgromadził swoją fortunę, Gates zaangażował się w szereg przedsięwzięć filantropijnych, przeznaczając duże sumy pieniędzy na potrzeby organizacji dobroczynnych i programów badań naukowych poprzez założoną w 2000 r. fundację Billa i Melindy Gatesów. Fundacja zapewnia środki na stypendia naukowe dla słabo reprezentowanych mniejszości, zapobieganie AIDS i innym chorobom powszechnym w krajach trzeciego świata oraz na inne dobroczynne cele.
2003 – Zmarła w wieku 82 lat Marie Maynard Daly, biochemiczka amerykańska, pierwsza Afroamerykanka, która w dziedzinie chemii uzyskała w USA doktorat (1947).
29 października
1783 – Zmarł Jean Le Rond d’Alembert (ur. 16 listopada 1717) francuski filozof, fizyk i matematyk. Przedstawiciel epoki oświecenia. Był nieślubnym synem wpływowej pisarki i kurtyzany, Claudine Guérin de Tencin, prowadzącej też znany salon literacki w Paryżu i generała artylerii Louisa-Camusa Destouchesa. Destouches, który chciał, by jego ojcostwo pozostało oficjalnie nieznane, łożył jednak na wykształcenie syna, a przed śmiercią zapisał mu 1200 liwrów rocznej renty. Współtwórca i współredaktor Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Zasłużony na polu fizyki i matematyki, zwłaszcza w dziedzinie mechaniki teoretycznej (zasada d’Alemberta) i równań różniczkowych (odkrył rachunek pochodnych cząstkowych).
Carl Djerassi
1923 – Urodził się Carl Djerassi (zmarł 30 stycznia 2015) austriacko-bułgarsko-amerykański chemik, fizyk i wynalazca, jeden z twórców pierwszych doustnych środków antykoncepcyjnych (jego wkład jest tak istotny, że nazywa się go często „ojcem pigułki antykoncepcyjnej”). Badał także z powodzeniem sterydy i ich działanie. Był także wziętym pisarzem, poetą i dramaturgiem.
1969 – W USA wysłano pierwszą wiadomość przez Arpanet, przodka Internetu. W 1980 roku, po kilku efektownych włamaniach crackerów do serwerów organizacji, ARPA zdecydowała się rozdzielić całkowicie jej wojskową część od części akademickiej. Część cywilna została już oficjalnie nazwana Internetem. Od tej pory Internet rozwija się bez nadzoru agencji DARPA. O obecnie istniejącym wojskowym Arpanecie (prawdopodobnie o nazwie Milnet) niewiele oficjalnie wiadomo.
30 października
Maszyna drukarska z 1811 r.
1811 – Niemiec Friedrich Koenig opatentował pierwszą cylindryczną maszynę drukarską. Przypomnijmy przy okazji, że pierwszą w ogóle maszyną drukarską była prasa, wynaleziona ok. roku 600 n.e. w Chinach. W Europie druk pojawił się dopiero w latach 40. XV wieku n.e. za sprawą Gutenberga.
1938 – Stacja CBS wyemitowała słuchowisko Orsona Wellesa pt. Wojna światów, które wywołało słynną masową panikę wśród mieszkańców New Jersey, będących przekonanymi o rozpoczęciu inwazji Marsjan. Z dzisiejszych badań wynika jednak, że panika była znacznie mniej masowa, niż dotychczas opisywano.
1961 – Na radzieckim archipelagu Nowa Ziemia zdetonowano najpotężniejszą dotychczas bombę termojądrową – tzw. Car Bombę. Jej moc według źródeł amerykańskich wynosiła około 58 megaton, sama ważyła 27 ton. W ośrodku Arzamas-16 zaprojektował i skonstruował ją zespół pod kierownictwem Julija Charitona, z udziałem między innymi Andrieja Sacharowa. Część skalistych wysepek, w pobliżu których dokonano detonacji, wyparowała, a sam wybuch był odczuwalny nawet na Alasce. O sile wybuchu świadczy fakt, iż fala sejsmiczna nim wywołana (rejestrowana przez sejsmografy) okrążyła Ziemię trzy razy, oraz to, że był on widoczny z odległości prawie 900 km. Promieniowanie cieplne było w stanie spowodować oparzenia trzeciego stopnia w odległości 100 km od miejsca eksplozji. Grzyb atomowy miał około 60 km wysokości i 30–40 km średnicy. Potworność.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
Dwie autentyczne anegdoty (z pamięci).
W czasach Pasteura żył pewien uczony, który nie wierzył w to że bakterie powodują choroby. Kazał sprowadzić z Instytutu Pasteura ampułkę z groźnymi bakteriami cholery, po czym otworzył ją i wypił zawartość na oczach kolegów, mówiąc „Zobaczymy czy zachoruję”. Nie zachorował i nikt nie wie dlaczego.
Z okazji sukcesu Car Bomby odbyła się impreza gdzie fetowano uczonych, w pierwszym rzędzie Sacharowa. Sacharow wspominał, że wstał, wzniósł kieliszek i powiedział: – Wypijmy za to żeby nasze ustrojstwa nigdy nie zostały użyte.
Zapanowała grobowa cisza.
Wtedy wstał radziecki bezpieczniak i opowiedział taką anegdotę:
Dziadek modli się wieczorem „Boże, pomóż i pokieruj, pomóż i pokieruj”. A babcia z pieca dogaduje: „Módl się o pomoc, stary, pokierować to i ja potrafię”.