Bogdan Miś: Działo się (125)8 min czytania

2018-03-27.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

27 marca

John Robinson Pierce

1910 – Urodził się John Robinson Pierce, inżynier amerykański, uważany za ojca telekomunikacji satelitarnej (zm. 2 kwietnia 2002). Brał udział w konstruowaniu satelity Telstar 1, który został wyniesiony na orbitę w 1962 roku. Współpracował przy budowie pierwszego satelity telekomunikacyjnego ECHO. Interesował się też wykorzystaniem elektroniki w akustyce i muzyce. Opisał skalę muzyczną, którą na jego cześć nazwano skalą Bohlena-Pierce’a.. Tworzył też opowiadania fantastyczno-naukowe, publikując je pod pseudonimem J. J. Coupling.

1914 – Belgijski chirurg Albert Hustin dokonał pierwszej udanej niebezpośredniej (nie od dawcy do biorcy, ale z zasobnika) transfuzji krwi.

1998 – W USA została dopuszczona do handlu Viagra. Po tabletce antykoncepcyjnej jest to drugi specyfik o ogromnym wpływie na życie i zachowania seksualne seksualne człowieka. Viagra została opatentowana w 1993 roku przez przedsiębiorstwo Pfizer.

28 marca

1689 – Filozof i polityk Kazimierz Łyszczyński (m. in. wielokrotnie był wybierany posłem na sejm z województwa brzeskiego) został skazany na karę śmierci za ateizm. Wyrok wykonano dwa dni później przed południem na Rynku Starego Miasta w Warszawie, gdzie kat – po uprzednich okrutnych torturach – ściął Łyszczyńskiemu głowę. Jest autorem traktatu De non existentia Dei („O nieistnieniu Boga”). Jest patronem polskich ateistów.

Musikverein w Wiedniu

1842 – Odbył się pierwszy koncert Filharmoników Wiedeńskich (Wiener Philharmoniker) – najważniejszej orkiestry w Austrii i jednej spośród bardziej znaczących na świecie. Siedzibą orkiestry jest Musikverein, a jej członkowie są dobierani spośród zespołu Opery Wiedeńskiej.

1935 – Premiera filmu propagandowego Triumf woli, nakręconego przez Leni Riefenstahl w 1934 roku podczas zjazdu NSDAP w Norymberdze. Do dziś jest to modelowy wytwór filmowej propagandy politycznej. Wrednej bo wrednej, ale technicznie bezbłędnej. Otrzymał mi. in. Złoty Medal i Wielka Nagrodę Francuską (Wielką Nagrodę Paryskiej Wystawy Światowej) – 1937.

29 marca

Royal Albert Hall

1871 – Otwarto Royal Albert Hall w Londynie. Jest to sala koncertowa, poświęcona mężowi królowej Wiktorii, księciu Albertowi. Mieści się w dzielnicy South Kensington w centralnym Londynie. Jest to także miejsce, gdzie znajdują się największe w Wielkiej Brytanii organy. Sala ma kształt owalny i mieści 8 tysięcy ludzi, choć teoretycznie może pomieścić więcej (uniemożliwiają to względy bezpieczeństwa). Autorami projektu budowli są inżynierowie budownictwa: kapitan Francis Fowke i generał Henry Y.D. Scott z korpusu Królewskich Inżynierów (Royal Engineers).

1886 – Austriak Wilhelm Steinitz (1836-1900) został pierwszym mistrzem świata w szachach. Był nim do 1894 roku. W tym czasie obronił tytuł w czterech oficjalnych meczach. W 1883 roku Steinitz zamieszkał w Nowym Jorku, w 1888 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo.

1983 – W USA wszedł do handlu pierwszy laptop. Był to Grid Compass Computer 1109. W roku 1979 zaprojektował go William Moggridge dla Grid Systems Corporation. Komputer ten był używany w programie NASA dotyczącym promów kosmicznych. Nie był zgodny ze standardem IBM PC, dlatego nie odniósł sukcesu.

30 marca

1796 – Carl Friedrich Gauss, jeden z największych matematyków w historii, udowodnił, że możliwe jest skonstruowanie siedemnastokąta foremnego przy użyciu jedynie cyrkla i linijki. Praktycznie konstrukcję wykonał dopiero Erchinger kilka lat później – składała się aż z 64 kroków, toteż wkrótce zostały przedstawione inne. Oto jedna z nich (kliknij na rysunku, by obejrzeć konstrukcję krok po kroku):

1867 – Rosja sprzedała Stanom Zjednoczonym Alaskę za 7,2 mln dolarów (równowartość dzisiejszych 126 mln dolarów). Dziś by chyba Putin nie chciał…

Ławka z figurami Ottona Nikodyma i Stefana Banacha na krakowskich Plantach (wg projektu Stefana Dousy, odsłonięta 14 października 2016 r.)

1892 – Urodził się Stefan Banach, najsłynniejszy polski matematyk (zm. 1945). Był nieślubnym dzieckiem urzędnika, Stefana Greczka i góralki Katarzyny Banach. Wychowywał się w rodzinie zastępczej. Matematykę studiował jako samouk. W latach 1911–1913 zaliczył jedynie egzaminem częściowym (tzw. półdyplom) dwa lata studiów na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Lwowskiej. Następnym krokiem formalnym jego naukowej kariery był od razu doktorat w 1920 roku. Nie da się w skrócie opisać jego dramatycznego i pełnego wielkich dokonań życia; aż dziw, że do dziś nie stało się ono kanwą filmu.

31 marca

Wieża Eiffla. Dziś symbol Paryża

1889 – Otwarto Wieżę Eiffla w Paryżu. Jest najwyższą budowlą w Paryżu i piątą co do wysokości we Francji. Wieżę zbudowano specjalnie na paryską wystawę światową. W momencie powstania była najwyższą wieżą na świecie. Po 20 latach budowla miała być rozebrana, lecz Eiffel nie chciał do tego dopuścić i założył na wieży laboratorium aerodynamiczne i meteorologiczne. Jednak dopiero udane eksperymenty (z udziałem Juliana Ochorowicza, wynalazcy i konstruktora) z umieszczonym na szczycie telegrafem „bez drutu” ocaliły wieżę i odstąpiono od jej demontażu.

1930 – Wszedł w życie tzw. Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne 40 lat. Niektóre z jego idiotyzmów: kodeks zabraniał m.in. pokazywania seksu pozamałżeńskiego, nagości czy zmysłowych tańców, porodów, przedstawiania związków par mieszanych (białych i kolorowych), nawiązywania do nieheteronormatywnych zachowań seksualnych np. homoseksualizmu, „instruowania”, jak dokonywać przestępstw (np. włamań, podpaleń, przemytu). Zabronione było również ośmieszanie religii i przedstawianie osób ją reprezentujących jako czarnych charakterów bądź postaci komicznych oraz… spożywanie alkoholu. Zakazywał również używania słów powszechnie uważanych za wulgarne bądź nieodpowiednie, np. damn czy fuck.

1951 – W USA uruchomiono pierwszy komercyjny komputer UNIVAC I, zaprojektowany i zbudowany przez Johna Eckerta i Johna Mauchly’ego w założonej przez nich firmie Eckert-Mauchly Computer Corporation. Została ona wykupiona w 1950 r. przez Remington Rand. W sumie sprzedano ok. 40 egzemplarzy tego urządzenia.

1 kwietnia

Lew Dawidowicz Landau

1968 – Zmarł Lew Dawidowicz Landau (ur. w 1908) – fizyk rosyjski, laureat nagrody Nobla z fizyki (1962) za teorie materii skondensowanej, w szczególności ciekłego helu. Był wszechstronnym teoretykiem. Aresztowany w czasie stalinowskiej Wielkiej Czystki w roku 1938, między innymi za napisanie z dwoma innymi fizykami ulotki, potępiającej reżim Stalina i mordercze czystki. Zwolniony rok później po staraniach Piotra Kapicy, który zagroził przerwaniem wszelkiej pracy naukowej, jeżeli Landau nie będzie uwolniony. Brał czynny udział w stworzeniu przez ZSRR broni atomowej.

1936 – Urodził się Abdul Qadeer Khan – pakistański inżynier i naukowiec; twórca pakistańskiego programu atomowego. Khan założył Laboratoria Badawcze Kahuta (KRL) w 1976 roku, pełniąc funkcję dyrektora generalnego aż do przejścia na emeryturę w 2001 roku. Był także ważną postacią w innych pakistańskich projektach naukowych. W r. 2009 USA uznały go za osobę stanowiącą poważne zagrożenie dla zapobiegania rozprzestrzenianiu broni jądrowej.

1976 – Radio BBC w ramach żartu na prima aprilis poinformowało o mającym tego dnia wystąpić jowiszowo-plutonowym efekcie grawitacyjnym, redukującym ziemskie ciążenie. W telefonach do stacji wystąpienie tego zjawiska potwierdziły setki słuchaczy. Media są w stanie wmówić ludziom każdą brednię. Trzeba uważać z żartami. I nie do końca ufać mediom. Nie tylko 1 kwietnia…

2 kwietnia

999 – Gerbert z Aurillac, Francuz, (ok. 945-1003) został wybrany na papieża i przybrał imię Sylwester II. Był to jeden z najmądrzejszych papieży w dziejach. Uznawany za najwybitniejszego matematyka X wieku, rozpowszechnił w chrześcijańskiej Europie cyfry arabskie oraz system dziesiętny. Jako jeden z pierwszych uczonych europejskich zajmował się logiką formalną. Posługiwał się organami, liczydłem oraz globusami (ziemskim i niebieskim). Ze względu na swoją rozległą wiedzę podejrzewany bywał o kontakty z siłami piekielnymi. Zginął w Rzymie, w tajemniczych okolicznościach, co stało się podstawą dla różnych legend o jego śmierci. Miał być według nich porwany przez diabły. Kiepsko być zbyt mądrym.

Przykładowa plansza testu Rorschacha

1922 – Zmarł Hermann Rorschach (ur. 8 listopada 1884) – szwajcarski psychiatra i psychoanalityk. Twórca słynnego testu plam atramentowych, stosowanego dla celów klinicznych w psychopatologii diagnostycznej. Nie ustają kontrowersje na temat tego testu. Zwolennicy utrzymują, że jest stosunkowo wartościowym narzędziem badawczym, umożliwiającym głęboką ocenę osobowości badanego. Przeciwnicy natomiast zwracają uwagę na jego zawodność. Autor niniejszego po prostu w ten test nie wierzy. Ale psychologia to nie matematyka, gdzie mamy do czynienia tylko z prawdą lub fałszem i każdy odpowiednio wykształcony człowiek może to sprawdzić…

1934 – Urodził się Paul Joseph Cohen (zm. 23 marca 2007) − amerykański matematyk, od 1964 roku profesor Uniwersytetu Stanforda. Jego zasługą są przełomowe dla nauki i filozofii osiągnięcia w zakresie podstaw matematyki, między innymi udowodnił on niezależność tzw. aksjomatu wyboru i hipotezy continuum od aksjomatów Zermela-Fraenkla; w 1966 roku za to osiągnięcie otrzymał medal Fieldsa. Mówiąc nieściśle, ale po ludzku: wykazał, że nie istnieje jedna „uniwersalna” matematyka i nie da się dowolnie operować pojęciem nieskończoności bez bardzo precyzyjnego ustalenia, o czym myślimy. Podobna sytuacja wystąpiła w XIX w., kiedy okazało się, że istnieją różne geometrie i nic w matematyce nie wynika „z praw Przyrody”. Wszystko natomiast jest dość dowolną spekulacją umysłu ludzkiego.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.