Bogdan Miś: Działo się (130)

 

2018-05-01.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

1 maja

1707 – Anglia i Szkocja zawarły Akt Unii powołujący do życia Wielką Brytanię. A wielu ludzi myśli, że to tak od zawsze było… W wyniku Unii angielska Izba Lordów powiększyła się o 15 lordów szkockich, a Izba Gmin o 45 szkockich posłów. Unia zablokowała francuską, antybrytyjską penetrację na terenie Szkocji, choć antagonizmy i nieufność między Szkocją a Anglią zachowały się jeszcze przez jakiś czas. Szkoci byli bowiem w Anglii uważani za barbarzyńców. Uważa się, że na Unii Anglia zyskała politycznie, a Szkocja ekonomicznie.

1776 – Niemiec Adam Weishaupt założył w Ingolstad w Bawarii Zakon Iluminatów. Dla sporej części fundamentalistycznych zwolenników teorii spiskowych – żeby opanować i zdeprawować chrześcijański świat. Było to tajne stowarzyszenie, które za cel stawiało sobie szerzenie oświaty i propagowanie idei oświeceniowych oraz powstrzymywanie działalności jezuitów. Pod wpływem Adolpha Kniggego iluminaci bawarscy (bo są jeszcze inni, mniej znaczący) zaczęli nabierać rysu paramasońskiego za sprawą wzorowanego na lożach systemu stopni wtajemniczenia. Ostatecznie stowarzyszenie zostało zlikwidowane przez państwo bawarskie. Symbolem stowarzyszenia była sowa Minerwy i oko opatrzności.

1 maja 1936 PPS.jpg

Pochód 1-majowy w Krakowie, 1936

1890Pierwsze obchody Święta Pracy. Sporo ludzi uważa, że to święto „komunistyczne”. Tymczasem święto wprowadziła rok wcześniej II Międzynarodówka dla upamiętnienia wydarzeń z pierwszych dni maja 1886 w Chicago, w Stanach Zjednoczonych, podczas strajku będącego częścią ogólnokrajowej kampanii na rzecz wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy. Na ziemiach polskich pierwsze obchody odbyły się w roku 1890 i odbywały się niejednokrotnie wbrew woli zaborców współorganizowane m.in. przez działaczy II Proletariatu. W sprawie tego święta Kościół katolicki zrobił klasyczną „kiwkę”: nie mogąc zapobiec jego laickim obchodom na całym świecie, papież Pius XII wprowadził w 1955 roku do kalendarza liturgicznego 1 maja jako… wspomnienie św. Józefa Robotnika.

2 maja

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Victoria_Goldelse_Siegessaeule_Berlin.jpg

Tak wygląda sam czubek Kolumny Zwycięstwa. To statua Wiktorii.

1945 – Operacja berlińska: Armia Czerwona wraz z oddziałami 1. Armii Wojska Polskiego zdobyła Berlin. Polacy zawiesili biało-czerwony sztandar na Kolumnie Zwycięstwa (Siegessäule). Bardzo kłopotliwa rocznica dla dzisiejszych władz.

1962 – Niejaki Brian Jones zamieścił ogłoszenie w czasopiśmie muzycznym „Jazz News” o naborze muzyków do nowo powstającego zespołu. Ten zespół, to The Rolling Stones…

1969 – Brytyjski transatlantyk RMS Queen Elizabeth 2 wyruszył w swój dziewiczy rejs do Nowego Jorku. Czy ktoś wtedy przypuszczał, że ten jeden z najbardziej luksusowych i największych w historii liniowców po ok. 40 latach stanie się… pięciogwiazdkowym hotelem w Dubaju?

3 maja

1375 r. p. n. e. – Wystąpiło najstarsze zarejestrowane zaćmienie Słońca, zgodnie z wiarygodnym odczytaniem daty, wpisanej na tabliczce glinianej wydobytej ze starożytnego miasta Ugarit w dzisiejszej Syrii. Konkurencyjną jest data 5 marca 1223 p. n. e. Ale i jedno i drugie – to dostatecznie dawno, by pochylić głowę przed wiedzą matematyczną i astronomiczną starożytnych. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Tangential_quadrilateral.svg/396px-Tangential_quadrilateral.svg.png

Twierdzenie Pitota: a + c = b + d

1695– Urodził się Henri Pitot (zm. 27 grudnia 1771) – francuski inżynier, wynalazca i konstruktor. Członek Francuskiej Akademii Nauk. W roku 1732 wynalazł przyrząd, zwany od jego nazwiska rurką Pitota (tzw. rurka spiętrzająca), który do dziś stosowany jest w lotnictwie. Jego nazwiskiem nazwane jest twierdzenie Pitota o bokach czworokąta opisanego na okręgu (w czworokącie płaskim, w który da się wpisać okrąg, sumy długości przeciwległych boków są równe– wiedzieliście, że to się tak nazywa?).

1937 – Amerykańska pisarka Margaret Mitchell otrzymała Nagrodę Pulitzera za powieść Przeminęło z wiatrem. Zajmuje ona 38 miejsce na liście najsłynniejszych książek XX wieku opracowanej przez francuski Le Monde. Zrealizowany na jej podstawie film z Vivien Leigh i Clarkiem Gable jest z kolei jednym z najsłynniejszych melodramatów wszech czasów.

4 maja

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/14/Louis_Jacques_Th%C3%A9nard.jpg

Louis Jacques Thénard

1777 – Urodził się Louis Jacques Thénard (zm. 21 czerwca 1857) – francuski chemik. W 1808 roku odkrył bor (w tym samym czasie dokonali tego także Humphry Davy i Joseph Louis Gay-Lussac), a w 1818 roku – nadtlenek wodoru (wodę utlenioną). Zbadał w 1809 roku wpływ światła na reakcję chloru z wodorem. W tym samym roku stwierdził, że siarka jest pierwiastkiem chemicznym. W 1799 roku otrzymał pigment, zwany od jego nazwiska „błękitem Thénarda”.

1912 – Zmarła Nettie Maria Stevens (ur. 7 lipca 1861) − amerykańska biolożka i genetyczka. W 1903 roku obroniła doktorat w Bryn Mawr College i przyjęła posadę asystenta w Carnegie Institute, gdzie podjęła się badań nad czynnikami determinującymi płeć. Prowadząc prace na populacji mączników (Tenebrio molitor) zauważyła, że komórki samic zawierają 20 zwykłych chromosomów, natomiast samców — 19 zwykłych oraz jeden bardzo mały chromosom. Zaproponowała nazwanie tych chromosomów odpowiednio „X” i „Y”.

2003 – Pierwszy sklonowany koń – właściwie chyba źrebię muła – urodził się na Uniwersytecie w Idaho. Badacze sklonowali zwierzę przy użyciu komórki muła i komórki jajowej klaczy. Muły (krzyżówki konia i osła) są prawie zawsze bezpłodne, ponieważ osły mają 62 chromosomy, konie mają 64, a muły 63. Powodzenie eksperymentu było sporym zaskoczeniem.

5 maja

1809Mary Dixon Kies (1752-1837) jako pierwsza kobieta otrzymała amerykański patent na swój wynalazek (technikę tkania słomy z jedwabiem i przędzą). To dość ciekawa historia: okres wojen napoleońskich spowodował zatrzymanie importu kapeluszy z Europy do USA. Prezydent James Madison starał się ożywić przemysł amerykański, aby zastąpić utracone produkty europejskie. Mary Kies wykorzystała wcześniejszy nieopatentowany wynalazek Betsy Metcalf, która w 1798 r. wynalazła technikę wyrabiania damskich kapeluszy ze słomy. Mary znacznie ulepszyła ten proces wytwarzania i obniżyła koszty produkcji. Już w rok po opatentowaniu wartość produkcji kapeluszy tylko w Massachusetts przekroczyła 4,7 milionów dolarów (dzisiejszych). Mary Kies nie mogła jednak egzekwować swoich praw patentowych i zmarła w biedzie.

1824Papież Leon XII w encyklice Ubi primum potępił Towarzystwa Biblijne oraz ideę dokonywania przekładów Biblii na „języki pospolite”, tzn. narodowe. Nic to nie pomogło. Według danych Wycliffe Global Alliance z 1 października 2017 roku, cała Biblia jest dostępna w 670 językach – są one językami ojczystymi dla około 5,371 miliarda ludzi. Sam Nowy Testament przetłumaczono na kolejne 1521 języków, którymi posługuje się dalsze 658 mln osób, a co najmniej jedną księgę biblijną – dodatkowo na 1121, których używa kolejne 398 mln ludzi. Nie było w tym czasie natomiast przekładów w językach ojczystych dla 220 mln ludzi, posługujących się 3787 językami.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Carnegie_Hall.jpg/800px-Carnegie_Hall.jpg

Budynek Carnegie Hall

1891 – Otwarto Carnegie Hall w Nowym Jorku, jedną z najbardziej prestiżowych sal koncertowych na świecie. Budowa trwała mniej więcej rok. Pierwotnie salę koncertową nazywano Music Hall i dopiero w 1893 roku, po uzyskaniu zgody fundatora, zmieniono nazwę na obecną. Ciekawostka: problemy ze sprzedażą budynku spowodowały, że przeznaczono go w latach 50. ub. wieku do rozbiórki, aby uzyskać ziemię pod komercyjny drapacz chmur. Protesty artystów pod przewodnictwem Isaaca Sterna zmusiły miasto do wykupienia za 5 mln dolarów gmachu i utworzenia w maju 1960 roku organizacji non-profit: Carnegie Hall Corporation.

6 maja

1840 – W Wielkiej Brytanii w obiegu oficjalnym pojawił się pierwszy znaczek pocztowy. Był barwy czarnej i posiadał nominał 1 pensa. Z tych powodów nazywany jest Penny Black (czarna jednopensówka). Wzorem dla pierwszego znaczka został medal z portretem młodej królowej Wiktorii, wybity w 1837 roku. Twórcą medalu był William Wyon, natomiast na potrzeby rytowników skopiował go grafik Henry Courbould. Pierwszy polski znaczek pocztowy ukazał się 1 stycznia 1860.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Lion_Gate%2C_Hattusa_01.jpg/1024px-Lion_Gate%2C_Hattusa_01.jpg

Brama Lwów w Hattusa

1879 – Urodził się Bedřich Hrozný (zm. 12 grudnia 1952) – sławny czeski orientalista i lingwista. Udało mu się odczytać pismo starożytnych Hetytów (to lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII wieku p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa – dzisiejsze Boğazkale – w Anatolii). Jest uznawany za ojca nauki zajmującej się tym ludem, tj. hetytologii. Ocenia się, że Hrozný znał biegle około 20 języków.

1937 –Niemiecki sterowiec Hindenburg spłonął podczas cumowania na lotnisku w Lakehurst w amerykańskim stanie New Jersey. Zginęło 13 pasażerów i 22 członków załogi oraz główny członek załogi naziemnej, kapitan Ernst Lehmann. Międzykontynentalna komunikacja sterowcami okazała się niewypałem.

7 maja

1824 – W Wiedniu odbyła się premiera IX symfonii Ludwiga van Beethovena. Jest to ostatnia ukończona symfonia tego kompozytora i zarazem jedno z najsłynniejszych i najwybitniejszych dzieł muzyki poważnej. Była pierwszą w historii symfonią wokalno-instrumentalną, tzn. symfonią z udziałem głosu ludzkiego. Rękopis symfonii został wpisany w 2001 roku na listę UNESCO Pamięć Świata. Ciekawostka: ówczesny świat muzyczny wcale nie przyjął Dziewiątej dobrze. Po londyńskiej prapremierze w kwietniu 1825 roku w prasie angielskiej można było przeczytać że „IX symfonia jest za długa i brak jej zrozumiałego planu”. Niepowodzeniem zakończyła się również amerykańska premiera, która odbyła się w Nowym Jorku w 1846 roku. Rękopis utworu, sprzedany za 2,1 mln funtów (równowartość 3,4 mln dolarów) w 2003 roku na aukcji w Londynie, stał się jednym z najdroższych na świecie.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Gustave_Le_Bon.jpg

Gustave Le Bon

1841 – Urodził się Gustave Le Bon (zm. 13 grudnia 1931) – francuski socjolog i psycholog. Jako pierwszy dokonał psychologicznej analizy zachowania tłumu ludzkiego, którą ujął w słynnej książce Psychologie des foules (Psychologia tłumu) wydanej w 1895. Jego zdaniem w wyniku następstw rewolucji przemysłowej życie polityczne zaczynają opanowywać tłumy, które pod względem psychologicznym są tworem anormalnym, ponieważ rządzą nimi popędy i cechują je zachowania irracjonalne, ze skłonnością do ulegania sugestii. Był również autorem koncepcji, według której ustroje społeczne wywodzą się z instynktów ludzkich.

1867Alfred Nobel otrzymał brytyjski patent na wynaleziony w poprzednim roku dynamit.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora

Print Friendly, PDF & Email

Jedna odpowiedź

  1. A. Goryński 2018-05-01
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com