Bogdan Miś: Działo się (178)

09.04.2019

Kolejny tydzień (10-16 kwietnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

10 kwietnia

1633 – W Londynie po raz pierwszy pojawiły się w sprzedaży banany. Przy okazji dementujemy mit, jakoby w końcówkach tych owoców mogły znajdować się lamblie – pasożyty lambliozy. Ciemna końcówka owocu jest pozostałością po kwiatostanie. Nie jest również prawdą, że Unia Europejska wprowadziła jakieś normy krzywizny banana.

1710 – W Wielkiej Brytanii uchwalono pierwszą na świecie ustawę o prawie autorskim.

Ilustracja

Tambora dzisiaj

1815 – Erupcja indonezyjskiego wulkanu Tambora, jedna z najpotężniejszych spośród zanotowanych w czasach nowożytnych, która w 1816 spowodowała rok bez lata i klęskę głodu na półkuli północnej. Z wulkanu wydobyło się ok. 100 km³ materiału; słup wybuchu osiągnął wysokość 44 km. Wybuch był słyszany w promieniu ponad 2000 km. Popiół wulkaniczny został rozrzucony w promieniu 1300 km.

11 kwietnia

1755 – Urodził się James Parkinson (zm. 21 grudnia 1824) – angielski aptekarz, lekarz, geolog, paleontolog i działacz polityczny. Pierwszy w 1817 roku opisał objawy drżączki poraźnej (łac. Paralysis agitans) w pracy Essay on the Shaking Palsy. Na jego cześć choroba ta została później nazwana chorobą Parkinsona. Co roku w rocznicę urodzin Jamesa Parkinsona obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Parkinsona.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/097_Piasecki_PV-2.jpg/800px-097_Piasecki_PV-2.jpg

Piasecki PV-2

1943 – Odbył się pierwszy lot śmigłowca PV-2 konstrukcji Franka Piaseckiego. Frank Nicholas Piasecki (ur. 24 października 1919, zm. 11 lutego 2008) – amerykański konstruktor lotniczy, pionier budowy śmigłowców. Twórca konstrukcji PV-2, będącej drugim śmigłowcem, który wzniósł się w powietrze na terenie Stanów Zjednoczonych. Twórca pierwszych dwuwirnikowych śmigłowców, w których wirniki zamontowano w układzie tandem. Jego ojciec w 1915 roku wyemigrował z Polski do USA.

2013 – Zmarł Hilary Koprowski (ur. 5 grudnia 1916 w Warszawie) – polski lekarz, wirusolog i immunolog, odkrywca i twórca pierwszej w świecie (1950), skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Od 1951 r. w Polsce trwała epidemia polio, początkowo rocznie chorowało 2–3 tysięcy dzieci, w 1958 roku już 6 tysięcy. Koprowski dzięki swym wpływom uzyskał od firmy farmaceutycznej Wyeth dziewięć milionów dawek, które zużytkowano w czasie ośmiu miesięcy szczepień. Efekt był natychmiastowy, liczba zachorowań zaczęła gwałtownie spadać. O ile w 1959 roku zanotowano jeszcze ponad 1000 zachorowań, o tyle w roku 1963 już tylko 30 nowych przypadków, a liczba zgonów spadła z kilkuset rocznie do dwóch. Wiele lat mieszkał w USA, opublikował ponad 850 prac naukowych, przez wiele lat kierował Instytutem Wistara w Filadelfii.

12 kwietnia

1606Union Jack został ustanowiony wspólną flagą połączonych unią personalną Anglii i Szkocji. Obecny wygląd flagi powstał przy zawiązaniu unii między Wielką Brytanią a Irlandią w 1801 roku.

1718 – Car Rosji Piotr I Wielki założył w Petersburgu pierwszy na świecie klub żeglarski. A niektórzy sądzą, że wszystko, co ma w nazwie klub, wymyślili Anglicy…

Obraz zawierający zewnętrzne, woda, podłoże

Opis wygenerowany automatycznie

Przylądek Fligely

1874 – Austro-węgierska wyprawa polarna odkryła przylądek Fligely na Wyspie Rudolfa w archipelagu Ziemia Franciszka Józefa, najdalej na północ wysunięty punkt Rosji, Europy i całej Eurazji.

13 kwietnia

1742 – W Dublinie odbyła się premiera Mesjasza Georga Friedricha Händla.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/George_Huntington.jpg/800px-George_Huntington.jpg

George Huntington

1872 – Amerykański lekarz George Huntington opisał po raz pierwszy w czasopiśmie medycznym chorobę nazwaną później pląsawicą Huntingtona.

1953 – CIA rozpoczęła ściśle tajny program badawczy MKUltra. Projekt został ujawniony w roku 1974 i oprotestowany przez dziennikarzy gazety The New York Times i komisje śledcze Prezydenta i Kongresu USA (Komisję Rockefellera i Komitet Churcha). Na podstawie ustaleń śledztwa celem projektu było zbadanie możliwości sterowania pracą ludzkiego mózgu i kontroli umysłu. Według wielu relacji badania były często brutalne i odbywały się także na nieświadomych ich celu obywatelach USA, czasem z tragicznymi skutkami. CIA zaczęła w 1972 roku niszczyć dokumentację projektu, ale wszystkiego nie zdążyła. Skandal był niesłychany.

14 kwietnia

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Olympic_and_Titanic.jpg/800px-Olympic_and_Titanic.jpg

Dwa bliźniacze statki – Olympic i Titanic – w stoczni w Belfaście

1912 — Tuż przed północą parowiec RMS Titanic zderzył się na północnym Atlantyku z górą lodową i zaczął nabierać wody. Jego katastrofa — zginęło ok. 1500 osób — spowodowała nowelizację zasad bezpieczeństwa morskiego. Przyczyną katastrofy było prawdopodobnie tandetnie wykonane ręczne nitowanie blach, które zawiodło w momencie zderzenia.

1956 – W Chicago zaprezentowano pierwszy magnetowid, urządzenie do magnetycznego rejestrowania i odtwarzania obrazu z taśmy magnetycznej, działające na podobnej zasadzie jak magnetofon. Skonstruowane w firmie Ampex. Materiał był rejestrowany na taśmie magnetycznej o szerokości 2 cali (około 5,1 cm). Pierwszym programem, zarejestrowanym do późniejszego odtwarzania, były wiadomości telewizyjne. W roku 1965 pojawiły się pierwsze magnetowidy przeznaczone do użytku domowego. Dziś, w dobie techniki cyfrowej, to już zabytek. Szybko poszło…

2003 – Ostatecznie zakończono projekt poznania ludzkiego genomu, w ramach którego zsekwencjonowano 99% genomu człowieka z 99,99% dokładnością. Od tego dnia wiemy, kim jesteśmy biologicznie. Czy aby na pewno?

15 kwietnia

1452 – Urodził się Leonardo da Vinci, włoski malarz, rzeźbiarz, architekt, mechanik, filozof, muzyk, pisarz, matematyk, anatom, geolog, wynalazca (zm. 1519). W rozumieniu współczesnym nie miał nazwiska, człon „da Vinci” oznacza bowiem „z [miasta] Vinci”. Jego pełne imię, nadane mu przy narodzinach, to „Leonardo di ser Piero da Vinci”, czyli „Leonardo, [syn] ser Piera z [miasta] Vinci

1928 – Australijski lotnik George Hubert Wilkins jako pierwszy osiągnął północny biegun niedostępności. Północny biegun niedostępności jest środkiem największego koła zakreślonego na Oceanie Arktycznym, w którego obrębie nie ma żadnego lądu. Jego odległość od wybrzeży wynosi 1008 km.

Pierwszy bar McDonaldów, otwarty w 1940 w San Bernardino, obecnie muzeum

Tak się zaczął McDonald’s w San Bernardino, obecnie to muzeum

1955 – W Des Plaines w amerykańskim stanie Illinois otwarto pierwszą restaurację McDonald’s (opartą o zasadę franczyzy). Bo ja wiem, jak to sklasyfikować? Wydarzenie kulturalne to nie jest, naukowe tym bardziej – a jednak powstała wówczas jedna z ikon zachodniej cywilizacji… Oryginalna firma została założona 15 maja 1940 w San Bernardino w Kalifornii przez braci Richarda i Maurice’a McDonaldów.

16 kwietnia

1894 – Urodził się Jerzy Spława-Neyman właściwie Jerzy Neyman herbu Spława (zm. 5 sierpnia 1981) wielki polski i amerykański matematyk. Twórca nowoczesnego pojęcia przedziału ufności, które wprowadził do teorii testowania hipotez statystycznych. Jak słyszymy, że jakieś badania ankietowe prowadzą do wniosku z prawdopodobieństwem 97% (lub że dopuszczalny błąd wynosi 3%), to właśnie posługujemy się odkryciami Neymana. Niektóre źródła amerykańskie uporczywie piszą o rosyjskim pochodzeniu uczonego; fakt, że w momencie jego urodzin Polska nie istniała, a jego miejsce urodzenia leży we wschodniej Mołdawii, ale mogliby to już sprostować…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Harriet_Quimby_2.jpg/800px-Harriet_Quimby_2.jpg

Harriet Quimby w samolocie Moisant

1912 – 37-letnia Amerykanka Harriet Quimby jako pierwsza kobieta samotnie przeleciała samolotem nad kanałem La Manche. Uważana jest zresztą za pierwszą w historii pilotkę USA. W kilka miesięcy potem zginęła w wypadku pilotowanego przez siebie samolotu.

1943 – Szwajcarski chemik Albert Hofmann przypadkowo odkrył psychoaktywne właściwości LSD. Wchłonął prawdopodobnie niewielką ilość substancji i zanim opuścił laboratorium, poczuł, że wszystko wkoło faluje. Trzy dni po zdarzeniu, Hofmann świadomie przyjął 250 µg LSD i przeprowadził następnie serię eksperymentów na sobie i swoich kolegach. Do końca życia (2008) Hofmann był zdania, że LSD nie jest tak groźnym narkotykiem, za jaki się go powszechnie uważa. Sam sądził, że jest to dobrodziejstwo dla nieuleczalnie chorych z dużymi bólami.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com