08.03.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
9 marca
1776 – Opublikowano Bogactwo narodów Adama Smitha. Dzieło jest uważane za pierwszą próbę naukowej analizy zjawisk ekonomicznych, a data jego wydania jest umownie przyjmowana za datę narodzin współczesnej ekonomii. Książka jest też pierwszym uporządkowanym zbiorem argumentów na rzecz wolnego rynku. Poglądy w niej zaprezentowane stworzyły fundamenty liberalizmu gospodarczego i stanowią do dziś ważny punkt odniesienia współczesnych teorii ekonomicznych.
1900 – Urodził się Howard Hathaway Aiken (zm. 14 marca 1973) – inżynier amerykański, profesor uniwersytecki, pionier informatyki. W 1944 współtwórca jednej z pierwszych maszyn cyfrowych – komputera Harvard Mark I, opartego na koncepcji maszyny różnicowej Charlesa Babbage’a, W 1947 ukończył konstrukcję w pełni elektronicznego Mark II, potem pojawiły się wersje Mark III i Mark IV. Znany również z dość zabawnego w swej naiwności powiedzenia: Jedynie sześć elektronicznych maszyn cyfrowych wystarczyłoby do zaspokojenia potrzeb obliczeniowych całych Stanów Zjednoczonych.
1923 – Włodzimierz Lenin doznał trzeciego z kolei wylewu krwi do mózgu. Złożony chorobą nie mógł mówić i wycofał się z udziału w rządzie sowieckim. Rozpoczęło się trzydziestoletnie zbrodnicze panowanie Stalina.
10 marca
1876 – Alexander Graham Bell (szkocki naukowiec, wynalazca, z zawodu logopeda i nauczyciel muzyki), wynalazca telefonu i kilkudziesięciu innych wynalazków telekomunikacyjnych, przeprowadził pierwszą rozmowę telefoniczną. Bell był silnie związany z Kanadą, do której wyjechał, by leczyć płuca w roku 1870. Ma Między innymi na wieść o sukcesach braci Wright założył wspólnie z trzema przyjaciółmi spółkę Aerial Experiment Association, która doprowadziła 23 lutego 1909 roku do historycznego dla Kanady wydarzenia: kontrolowanego lotu maszyny o nazwie Silver Dart nad zamarzniętymi wodami jeziora Bras d’Or w Nowej Szkocji.
1896 – Grek Charilaos Wasilakos (1877-1962) wygrał podczas pierwszych nowożytnych Igrzysk panhelleńskich pierwszy bieg maratoński, uzyskując czas 3 godz. 18 min. W tym samym roku startował w Olimpiadzie w Atenach, gdzie zdobył srebro.
1914 – W National Gallery w Londynie sufrażystka Mary Richardson zniszczyła siedmioma uderzeniami siekiery powstały ok. 1650 roku obraz Wenus z lustrem Diego Velázqueza. Jest to jedyny znany akt autorstwa Velázqueza i jeden z dwóch aktów zachowanych z tego okresu. Autorem drugiego był Francisco Goya. Obraz został poddany renowacji. Dopiero w 1966 roku powrócił jako eksponat do muzeum.
11 marca.
1818 – W Wielkiej Brytanii ukazała się powieść Frankenstein Mary Shelley. Powieść doczekała się wielu przeróbek i adaptacji filmowych, których większość zniekształcała lub spłycała pierwowzór. Pierwsza ekranizacja powstała w 1910, najsłynniejsza – w 1931. Jest to tragiczna historia naukowca-filozofa Wiktora Frankensteina usiłującego rozwikłać zagadkę śmierci. Efektem jego wieloletnich poszukiwań i badań naukowych jest odkrycie możliwości przywracania życia zmarłym, a nawet stworzenie idealnego człowieka. Jego eksperyment kończy się tragicznie − w miejsce ideału powstaje monstrum. Powszechnym dziś błędem, popełnianym przez ludzi nieoczytanych, jest nazywanie Frankensteinem – zamiast jego twórcy, owego monstrum.
1985 – Michaił Gorbaczow został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego KC KPZR. Nikt nie podejrzewał, że za dziejową chwilę skończy żywot ZSRR.
2011 – Trzęsienie ziemi o magnitudzie 9 stopni w skali Richtera, z epicentrum znajdującym się 130 km od japońskiej wyspy Honsiu, wywołało falę tsunami, która wdarła się w głąb lądu, powodując wiele szkód (m.in. katastrofę w elektrowni atomowej Fukushima I). Zginęło lub zaginęło ponad 19 tys. osób, a ponad 6 tys. zostało rannych. Tak niedawno: ledwo 11 lat temu. A kto pamięta poza rodzinami ofiar?
12 marca
1843 – Urodził się Gabriel Tarde (zm. 13 maja 1904), francuski socjolog, psycholog społeczny, filozof i kryminolog. Przez większość życia pracował jako prowincjonalny wykładowca, pod koniec życia został profesorem Collège de France. Wszechstronny myśliciel, uznawany za jednego z prekursorów socjologii i psychologii społecznej.
1894 – W Vicksburgu w stanie Missisipi rozpoczęto sprzedaż Coca-Coli w butelkach. Receptura coca-coli została opracowana w 1886 roku przez J. S. Pembertona, farmaceutę z Atlanty. Był to jego drugi napój na bazie liści koki i orzechów koli (pierwszy nosił nazwę Pemberton’s French Wine Coca). Coca-cola to dziś jedna z ikon kultury masowej.
1974 – Radziecka sonda Mars 6 wylądowała na Marsie… i utraciła łączność z Ziemią. Pewno tam do dziś leży.
13 marca
1697 – Hiszpanie zdobyli wyspę Tayasal na jeziorze Petén Itzá w Gwatemali, ostatnie niepodległe miasto-państwo Majów. Upadła ostatecznie wielka cywilizacja. Dopiero dziś – w świetle ostatnich odkryć – odkrywamy jej prawdziwą wielkość i starożytność.
1925 – W amerykańskim stanie Tennessee zakazano nauczania w szkołach teorii ewolucji, konsekwencją czego był tzw. małpi proces. Oskarżonym był wówczas nauczyciel John Scopes, który przedstawiał na lekcjach teorię ewolucji. Jego obrońcą został legendarny adwokat Clarence Darrow. Wyrok dawał możliwość odwołania się do Sądu Najwyższego, co też planowano uczynić, licząc na rozgłos. Jednakże sąd stanowy drugiej instancji znalazł nieprawidłowości formalne w procesie pierwszej instancji i uchylił wyrok, przekreślając tym samym możliwości odwołania się. Sprawa została w zawieszeniu – oskarżonego nie ukarano, ale prawa nie uchylono. Potem kolejne stany wpisywały się na listę fundamentalistycznego religijnego obskurantyzmu.
1989 – Koronalny wyrzut materii na Słońcu cztery dni wcześniej (olbrzymi obłok plazmy, w którym pole magnetyczne jest bardziej intensywne, przyspieszany w obszarze korony słonecznej i wyrzucany w przestrzeń międzyplanetarną; jeden z najważniejszych czynników kształtujących pogodę kosmiczną) spowodował tego dnia przerwanie dostaw prądu (na 9 godzin) w całej kanadyjskiej prowincji Quebec.
14 marca
1794 – Amerykanin Eli Whitney opatentował odziarniarkę, maszynę do mechanicznego oddzielania nasion bawełny od włókien. Maszyna ta zmniejszyła koszty uprawy bawełny; dzięki mechanizacji procesu oczyszczania bawełny wydajność jednego pracownika wzrosła 50-krotnie.
1879 – Urodził się Albert Einstein (zm. 18 kwietnia 1955). W 1999 r. czasopismo naukowe Physics World w gronie 100 wybitnych fizyków przeprowadziło ankietę. Jako największego fizyka wszech czasów wskazała ona właśnie Einsteina. W 1999 r. Einstein był też uznany za człowieka stulecia według amerykańskiego tygodnika „Time”. Opublikował ponad 450 prac, w tym ponad 300 naukowych. Był nominowany do Nagrody Nobla jedenastokrotnie. Był ateistą i zwolennikiem socjalizmu. Swoje poglądy polityczne przedstawił w wydanej w 1949 roku publikacji Dlaczego Socjalizm?
1988 – Pierwszy raz obchodzono w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco, z inicjatywy Larry’ego Shawa Dzień Liczby Pi. To święto obchodzone corocznie, głównie w amerykańskich kręgach akademickich i szkolnych (lokalnie w Polsce). Datę wybrano na 14 marca z powodu skojarzenia z pierwszymi cyframi rozszerzenia dziesiętnego liczby pi, jako że data „14 marca” zapisywana jest w USA jako „3.14”.
Pierwsze obchody tego dnia miały miejsce w 1988 roku w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco, z inicjatywy Larry’ego Shawa. W języku angielskim słowa pi oraz pie (ciasto, placek) mają taką samą wymowę, a placki często są okrągłe. Z tego powodu w Dniu Liczby Pi podawanymi daniami są pizza pie (placki pizzy), apple pie i inne podobne ciasta.
15 marca
1804 – Z rozkazu Napoleona Bonapartego został porwany z terenu neutralnej Badenii i po krótkim procesie rozstrzelany książę d’Enghien – Ludwik de Burbon-Condé, ogłoszony przez część rojalistów następcą francuskiego tronu jako Ludwik XVII. Talleyrand powiedział wtedy słynne słowa „Sire, to gorzej niż zbrodnia: to błąd”. Niestety, kolejne pokolenia polityków popełniają błędy i nie zdają sobie sprawy, że niektóre są gorsze niż zbrodnie…
1937 – Przy Cook County Hospital w Chicago utworzono pierwszy na świecie bank krwi (instytucja, której zadaniem jest zbieranie, przechowywanie lub przetwarzanie krwi, w taki sposób by mogła być użyta do transfuzji i do innych celów).
1962 – Bell Canada jako pierwsze przedsiębiorstwo telekomunikacyjne na świecie zaoferowało komercyjne połączenia faksowe. Dziś, w dobie Internetu i poczty elektronicznej, faks szybko traci na znaczeniu. A jeszcze niedawno wydawał się cudem…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
