15.03.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
16 marca
1789 – Urodził się Georg Simon Ohm (zm. 6 lipca 1854) – niemiecki fizyk i matematyk, profesor politechniki w Norymberdze w latach 1833–1849 i uniwersytetu w Monachium po roku 1849. Autor prawa fizycznego nazwanego jego nazwiskiem (chodzi o proporcjonalność natężenia prądu płynącego przez przewodnik do napięcia panującego między końcami przewodnika).
1926 – Amerykanin Robert Goddard (ur. 1882, zm. 1945) – amerykański konstruktor i wynalazca lotniczy, pionier techniki rakietowej i astronautyki; uzyskał 214 patentów za opracowania z dziedziny techniki rakietowej przeprowadził pierwszą próbę startu rakiety napędzanej paliwem płynnym.
1961 – Oficjalnie uruchomiono Goddard Space Flight Center. Było to pierwsze centrum badawcze NASA. Zostało nazwane dla upamiętnienia Roberta Goddarda (patrz obok). Obiekt o wartości 27 milionów dolarów wciąż był nadal w budowie, ale wykonano wystarczająco dużo pracy, aby uzasadnić przeprowadzenie ceremonii. Chodziło oczywiście o rocznicę startu rakiety Goddarda.
17 marca
1849 – Urodziła się Cornelia Maria Clapp (zm. 31 grudnia 1934), amerykańska zoolog i biolog morski. Dopiero w 1888 roku otrzymała licencjat z filozofii na Syracuse University, a w następnym roku uzyskała stopień doktora filozofii na Chicago University. W 1921 została doktorem nauk, a w 1904 mianowano ją profesorem zoologii. Była jednym z twórców znanego laboratorium biologii morskiej w Mount Holyoke (nazwanym jej nazwiskiem w 1934).
1956 – Zmarła na białaczkę Irène Joliot-Curie (ur. 12 września 1897), francuska fizykochemiczka, córka Marii Skłodowskiej-Curie. Wraz z mężem, Frédérikiem Joliot-Curie w 1935 r. otrzymała Nobla z chemii w uznaniu za odkrycie sztucznej promieniotwórczości. Była socjalistką, członkinią Partii Socjalistycznej. Jako jedna z trzech kobiet uczestniczyła w utworzonym w roku 1936 koalicyjnym rządzie Frontu Ludowego, w którym była sekretarzem stanu ds. badań naukowych.
1958 – Wystartował Vanguard 1C – amerykański satelita naukowy, pierwsza udana misja sztucznego satelity Ziemi z serii Vanguard. Statek tego typu miał być pierwszym amerykańskim satelitą, jednak opóźnienia w realizacji programu (nieudane starty rakiet nośnych), sprawiły, że pierwszy był Explorer 1. Vanguard 1C jest za to najstarszym obiektem pozostającym na orbicie okołoziemskiej.
18 marca
1314 – W Paryżu spłonęli na stosie przełożeni zakonu templariuszy, w tym jego ostatni wielki mistrz Jakub de Molay. Historia templariuszy była wielokrotnie podejmowana przez literaturę i film. Templariusze – oficjalnie Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona – powstali ok. 1120 r. Król francuski Filip IV Piękny był u nich potężnie zadłużony. Chcąc się uwolnić od zobowiązań, 13 października 1307 roku uwięził członków zakonu we Francji, zarzucając im herezję, świętokradztwo, innowierstwo, czary, rozpustę, kult bożka Bafometa, odstępstwo od wiary i spiskowanie z Saracenami. Skończyło się stosem.
1965 – Wystrzelono statek kosmiczny Woschod 2 z Pawłem Bielajewem i Aleksiejem Leonowem, który odbył pierwszy w dziejach spacer kosmiczny.
1990 – Największa i najbardziej zuchwała kradzież dzieł sztuki w historii Stanów Zjednoczonych. Z Isabella Stewart Gardner Museum w Bostonie skradziono 12 obrazów autorstwa Degasa, Rembrandta, Maneta, Vermeera i Flincka o łącznej wartości około 300 mln dolarów. Po 25 latach policja wpadła na trop złodziei, aresztując niejakiego Roberto Gentile, który miał być zamieszany w kradzież. Do dziś trwa śledztwo, dzieł nie odzyskano.
19 marca
1900 – Urodził się Frédéric Joliot-Curie (zm. 14 sierpnia 1958) – francuski fizyk, z żoną Ireną współlaureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Zięć Marii Skłodowskiej-Curie. Jego imieniem nazwano Złoty Medal Pokoju. Był komunistą, członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej od 1942 r. Od 1950 r. do śmierci pełnił funkcję przewodniczącego Światowej Rady Pokoju.
1949 – Otwarto Amerykańskie Muzeum Energii Atomowej, pierwsze amerykańskie muzeum poświęcone wyłącznie historii energii atomowej. Mieściło się w budynku, który był dawną kawiarnią wojenną w Oak Ridge w stanie Tennessee. Podczas II wojny światowej to miasto było miejscem przetwarzania uranu-235 przeznaczonego na bomby atomowe, zrzucone na Japonię. Obecny obiekt, otwarty w 1975 r., nadal dostarcza ogółowi społeczeństwa informacji na temat energii. Nazwa muzeum została jednak zmieniona na American Museum of Science and Energy w 1978 roku.
1987 – Zmarł (siódmy w rodzie) książę Louis Victor Pierre Raymond de Broglie (ur. 15 sierpnia 1892) francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w 1929 za odkrycie falowej natury elektronów. Jeden z największych fizyków-teoretyków w dziejach. Praktyczne zastosowanie dość dziwnej, ale niezwykle pomysłowej teorii de Broglie’a pozwoliło między innymi na zbudowanie mikroskopu elektronowego. Od 1932 r. pracował na Sorbonie. Nigdy się nie ożenił. Przekazał tytuł dalekiemu kuzynowi.
20 marca
1345 – Nastąpiła koniunkcja Marsa, Jowisza i Saturna, łączona przez ówczesnych astrologów z rozpoczętą wkrótce epidemią tzw. czarnej śmierci w Europie. Obecnie za jej przyczynę uważa się bakterię Yersinia pestis (zwaną też pałeczką dżumy), powodującą dżumę, na co wskazuje analiza DNA ofiar zarazy. Szacuje się, że zaraza spowodowała śmierć 30–60% ludności ówczesnej Europy. W wymiarze ogólnoświatowym populacja została zredukowana z 450 milionów do 350–375 milionów i potrzebowała aż 150 lat, by wrócić do stanu liczebnego sprzed pandemii.
1800 – Alessandro Volta poinformował w liście do prezesa londyńskiego Royal Society Josepha Banksa o zbudowaniu przez siebie pierwszej baterii elektrycznej.
1916 – Albert Einstein ogłosił ogólną teorię względności, wyjaśniającą zjawisko grawitacji i uogólniającą teorię Newtona. Nie zaprzecza jej, ale właśnie uogólnia.
21 marca
1685 – (31 marca według kal. greg.) urodził się Johann Sebastian Bach, niemiecki kompozytor, organista (zm. 1750), jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki. Czołowa postać rodu Bachów, wybitny wykonawca i jeden z najbardziej wpływowych kompozytorów. Jego synowie, Wilhelm Friedemann (1710–1784), Johann Gottfried Bernhard (1715–1739), Johann Christoph Friedrich (1732–1795), Johann Christian (1735–1782) i Carl Philipp Emanuel (1714–1788) też byli wybitnymi muzykami.
1933 – Decyzją Heinricha Himmlera został założony pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny Dachau z celem izolowania politycznych przeciwników reżimu nazistowskiego, duchownych i Żydów. Stał się „wzorem” dla wszystkich kolejnych. Od 1938 swego rodzaju „ośrodek szkoleniowy” dla zarządców i strażników innych późniejszych obozów tego rodzaju. Zajęty przez osiemdziesięciu żołnierzy amerykańskich z 7 armii gen. Pattona 29 kwietnia 1945. Amerykanie pod wpływem tego, co zastali w obozie (m.in. na bocznicy stał pociąg z 2600 ciałami, a w okolicach krematorium znaleziono ok. 3 tys. zabitych) rozstrzelali bez sądu większość wziętych do niewoli strażników SS i przebywających w obozie żołnierzy Waffen-SS (w sumie 560 osób).
1999 – Bertrand Piccard (jego ojcem był Jacques Piccard, a dziadkiem Auguste Piccard; co za rodzina!) i Brian Jones jako pierwsi okrążyli Ziemię balonem na ogrzane powietrze.
22 marca
1832 – Zmarł Johann Wolfgang von Goethe (ur. 28 sierpnia 1749) niemiecki poeta przełomu XVIII i XIX wieku i jeden z najbardziej znaczących w skali światowej, dramaturg, prozaik, uczony, polityk, mason. W 1775 osiadł w Weimarze, w którym mieszkał do końca życia. Pełnił różne funkcje na dworze księcia sasko-weimarskiego, dochodząc do rangi prezydenta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany.
1868 – Urodził się Robert Andrews Millikan (zm. 19 grudnia 1953) amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1923 za wyznaczenie ładunku elementarnego (jego doświadczenie wykonane na początku XX wieku potwierdziło, iż ładunek pojedynczego elektronu jest ładunkiem elementarnym; to znaczy, że wartość bezwzględna każdego ładunku jest jego całkowitą wielokrotnością) i prace nad zjawiskiem fotoelektrycznym.
1960 – Opatentowano pierwszy laser (US Pat. 29929922), wynaleziony przez Arthura Schawlowa i Charlesa Hard Townesa pod nazwą „Masers and Maser Communications System”. Patent został udzielony dla Laboratoriów Bell Telephone, gdzie obaj uczeni prowadzili badania.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
