Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

13 kwietnia

1869 – George Westinghouse (1846 – 1914) – amerykański przedsiębiorca, inżynier i wynalazca, uzyskał pierwszy patent na swoje hamulce kolejowe na sprężone powietrze. Jako współwłaściciel Western Union Company pomógł Nikoli Tesli zbudować pierwszą elektrownię prądu przemiennego i linię przesyłową, która zasiliła oparte na świetlówkach oświetlenie wszystkich stacji kolejowych Western Union na północnym wschodzie USA. W 1911 został wyróżniony Medalem Edisona.

1909 – Urodził się we Lwowie Stanisław Marcin Ulam (zm. 13 maja 1984), polski i amerykański (obywatelstwo amerykańskie przyjął w 1943) matematyk, przedstawiciel lwowskiej szkoły matematycznej, współtwórca amerykańskiej bomby termojądrowej. Był jednym z pierwszych naukowców, którzy wykorzystywali w swych pracach komputer.

2008 – Zmarł John Archibald Wheeler (ur. 9 lipca 1911) – amerykański fizyk. Prowadził badania w dziedzinie fizyki atomowej i fizyki jądrowej oraz oddziaływań elektromagnetycznych między cząstkami elementarnymi. Opracował teorię stanu równowagi gwiazd bardzo gęstych. Autor teoretycznych prac z zakresu unifikacji oddziaływań. Zajmował się teorią czarnych dziur i kolapsu (zapadania) grawitacyjnego. W 1969 roku wprowadził termin czarna dziura.

14 kwietnia

1896 – W USA opatentowano płatki kukurydziane. Wynaleziono je trochę wcześniej: Adwentyści Dnia Siódmego eksperymentowali ze zbożem w celu promocji wegetariańskiej diety. Głównie pszenicą, owsem, ryżem i jęczmieniem. W 1894 roku dr John Harvey Kellogg, dyrektor Battle Creek Sanitarium w stanie Michigan umieścił płatki na liście w menu zakładu.

1948 – Amerykanie przeprowadzili pierwszy test bomby atomowej na atolu Eniwetok (operacja „Sandstone”).

2003 – Ostatecznie zakończono projekt poznania ludzkiego genomu, w ramach którego zsekwencjonowano (czyli: ustalono) 99% genomu człowieka z 99,99% dokładnością. To odkrycie jest jednym z największych osiągnięć nauki ostatnich 100 lat, a mało kto je docenia. Kto wie co to jest genom, ręka do góry? Na wszelki wypadek: to materiał genetyczny, zawarty w podstawowym zespole chromosomów. Ludzki genom – to istota naszego człowieczeństwa. Prace dokończono całkowicie dopiero w roku 2022.

15 kwietnia

1770 – Brytyjski uczony Joseph Priestley (1733–1804) angielski chemik, filozof, duchowny i pedagog, który odkrył tlen, amoniak, tlenek węgla, chlorowodór, kwas siarkowy, tlenek siarki(IV), tlenek azotu, uzyskał wodę sodową, podtlenek azotu – tego dnia wynalazł gumkę do ścierania.

1912 – W trakcie swego dziewiczego rejsu z Southampton do Nowego Jorku zatonął po zderzeniu z górą lodową brytyjski transatlantyk RMS Titanic. Zginęło ponad 1500 osób, uratowano około 730. Historia Titanica doczekała się kilku ekranizacji filmowych – najsłynniejszą z nich jest nagrodzony jedenastoma Oscarami film Jamesa Camerona z 1997 roku.

1928 – Australijski lotnik George Hubert Wilkins jako pierwszy osiągnął północny biegun niedostępności. Północny biegun niedostępności jest środkiem największego koła zakreślonego na Oceanie Arktycznym, w którego obrębie nie ma żadnego lądu.

16 kwietnia

1858 – Urodził się – nazywany „ojcem socjologii” – Émile Durkheim (zm. 15 listopada 1917) – francuski filozof, socjolog i pedagog. Był profesorem w Bordeaux, gdzie w 1895 objął pierwszą w Europie katedrę socjologii, od 1902 wykładał na Sorbonie. Socjologia w ujęciu Durkheima to najważniejsza i najbardziej podstawowa spośród nauk społecznych. Rzeczywistość społeczna jest rzeczywistością sui generis (swoistą). Jest ona zewnętrzna w stosunku do jednostki. Jest zawsze przez jednostkę zastana, a jednostka przyswaja ją w procesie socjalizacji. Społeczeństwa nie należy traktować jako sumy jednostek.

Obraz zawierający transport, samolotOpis wygenerowany automatycznie — Harriet Quimby w samolocie Moisant

1912 – Amerykanka Harriet Quimby jako pierwsza kobieta samotnie przeleciała samolotem nad kanałem La Manche. Jej wyczyn nie został szeroko odnotowany w prasie, ponieważ uwaga mediów skupiona była na tragedii statku RMS Titanic z poprzedniego dnia. Zginęła 1 lipca tegoż roku w wypadku lotniczym pilotowanego przez siebie samolotu.

1943 – Szwajcarski chemik Albert Hofmann przypadkowo odkrył psychoaktywne właściwości LSD. Po raz pierwszy LSD zostało zsyntetyzowane w 1938 r. przez tegoż Alberta Hofmanna w laboratoriach firmy Sandoz (obecnie Novartis). Początkowo planowano wykorzystać tę substancję jako lek działający pobudzająco na układ krwionośny i oddechowy. Nie są znane przypadki uzależnienia ani fizycznego, ani psychicznego od LSD. Przypadkowe przedawkowanie LSD ze skutkiem śmiertelnym uważa się za mało prawdopodobne. LSD weszło w krąg zainteresowań CIA, która rozpoczęła w latach 50. XX w. eksperymenty z wywiadowczym i militarnym zastosowaniem substancji.

17 kwietnia

1524 – Urodził się Giovanni da Verrazzano (włoski żeglarz, podróżnik i odkrywca. Sławę przyniosła mu podróż do Ameryki w celu znalezienia Przejścia Północno–Zachodniego na zlecenie króla Francji Franciszka I. Jako pierwszy Europejczyk dotarł do terenów dzisiejszego Nowego Jorku.

1792 – W szpitalu Bicetre w Paryżu przetestowano na żywych baranach i zwłokach bezdomnych działanie nowoczesnej gilotyny według projektu chirurga i fizjologa Antoine’a Louisa (francuski chirurg i fizjolog, projektant nowoczesnej gilotyny, którą pod jego kierunkiem wykonał niemiecki producent klawesynów – Tobias Schmidt). Tak, tak – to nie Guillotin był bezpośrednim konstruktorem ludwiczki, czyli wdowy – jak początkowo nazywano machinę.

2006 – Uruchomiono Intellipedię. Nie wiedzą Państwo – co to takiego? Nic dziwnego, bo to serwis internetowy o zastrzeżonym dostępie, działający na zasadzie wiki w sieci, który łączy wszystkie 16 służb specjalnych Stanów Zjednoczonych. Sieć ta pracuje na zmodyfikowanej wersji protokołu TCP/IP. Intellipedia nie jest encyklopedią, lecz raczej zbiorem najróżniejszych niejawnych informacji, które interesują pracowników służb specjalnych Stanów Zjednoczonych. Intellipedia wykorzystuje oprogramowanie MediaWiki, dokładnie to samo, co Wikipedia

18 kwietnia

1857 – Ukazała się Księga Duchów, książka autorstwa Allana Kardeca (naprawdę: Hippolyte Léon Denizard Rivail, francuski pisarz i spirytysta). Jej główna część napisana jest w formie dialogu z… bytami nadprzyrodzonymi. Zawiera 1019 pytań natury religijnej, filozoficznej i parapsychologicznej oraz odpowiedzi na te pytania, rzekomo podyktowane przez duchy. Książka ta stała się swoistą „biblią” dla spirytystów z całego świata; zawiera m.in. klasyfikację duchów. Co ciekawe, odpowiedzi dotyczące spraw społecznych, okazują się – biorąc pod uwagę datę napisania i wydania „Księgi” –– dosyć postępowe. Zawarte są w nich m.in. sprzeciw wobec wojen i swoisty pacyfizm, potępienie kary śmierci, poparcie dla równouprawnienia płci. Ale w ogóle, to oczywiście jeszcze jeden stek bzdur. Ileż to beznadziejnie głupich książek opublikowała ludzkość…

1911 – Urodził się Maurice Goldhaber (przeżył 100 lat z górą – zmarł 11 maja 2011), amerykański fizyk. W roku 1957 (współautorzy: Lee Grodzins i Andrew Sunyar) udowodnił, że neutrino ma ujemną skrętność. W 1991 otrzymał Nagrodę Wolfa w dziedzinie fizyki. Wyjaśnijmy: neutrino to taka dziwna cząstka elementarna, której masa jest bardzo bliska zeru; ma również zerowy ładunek elektryczny. A ta „ujemna skrętność” oznacza, że cząstka stale wiruje wokół własnej osi, niezmiennie w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.

2008 – Został wyniesiony na orbitę pierwszy wietnamski satelita telekomunikacyjny Vinasat–1. Wyposażony w 8 transponderów pasm C i 12 pasma Ku (przekazywanie 10 000 rozmów telefonicznych lub 120 kanałów telewizyjnych) pokrywających zasięgiem południowo–wschodnią Azję, część Chin, Indie, Koreę, Japonię, Australię i Hawaje. Planowany czas działania 15–20 lat. Kosztował ok. 300 mln USD. Wiedzieliście o tym, że Wietnam dysponuje taką techniką – i to od 10 lat?

19 kwietnia

1529 – Podczas obrad Sejmu Rzeszy w Spirze 6 księstw i 14 miast niemieckich złożyło protest przeciw uchwale, zabraniającej przechodzenia na luteranizm, od czego powstała nazwa protestantyzm. Na świecie żyje obecnie ok. 800 milionów protestantów, co stanowi ok. 40% wszystkich chrześcijan.

1971 – Salut 1 – została wystrzelona rakietą Proton K z kosmodromu Bajkonur pierwsza stacja kosmiczna, jaka znalazła się na orbicie okołoziemskiej. Należała do serii stacji wyniesionych w ramach radzieckiego programu Salut. Pierwotna nazwa stacji brzmiała Zarja (ros. zorza) i taka też wymalowana była na kadłubie. W trzy dni później wystartował Sojuz 10 z pierwszą załogą, złożoną z pilota płka Władimira Szatałowa, kandydata nauk inż. Aleksieja Jelisiejewa i zajmującego się badaniami inż. Nikołaja Rukawisznikowa. Salut 1 spłonął w atmosferze ziemskiej 11 października 1971.

2013 – Japończyk Jirōemon Kimura jako pierwszy znany mężczyzna w historii osiągnął udokumentowany wiek 116 lat. Zmarł 12 czerwca tegoż roku. Był ostatnim żyjącym człowiekiem urodzonym w roku 1897. Pracował w urzędzie pocztowym przez ponad 40 lat, w latach 20. XX w. przez pewien czas pracował także w jednostce wojsk łączności w Korei, w czasie japońskiej okupacji tego kraju. Po przejściu na emeryturę zajął się rolnictwem. Jako rolnik pracował do 90. roku życia. Doczekał się siedmiorga dzieci, z których pięcioro wciąż żyje.

Odczytań: 249