03.05.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
4 maja
1777 – Urodził się Louis Jacques Thénard (zm. 21 czerwca 1857) – francuski chemik. W 1808 roku odkrył bor (w tym samym czasie dokonali tego także Humphry Davy i Joseph Louis Gay-Lussac), a w 1818 roku – nadtlenek wodoru (wodę utlenioną). Zbadał w 1809 roku wpływ światła na reakcję chloru z wodorem. W tym samym roku stwierdził, że siarka jest pierwiastkiem chemicznym. W 1799 roku otrzymał pigment, zwany od jego nazwiska „błękitem Thénarda”.
1912 – Zmarła Nettie Maria Stevens (ur. 7 lipca 1861) − amerykańska biolożka i genetyczka. W 1903 roku obroniła doktorat w Bryn Mawr College i przyjęła posadę asystenta w Carnegie Institute, gdzie podjęła się badań nad czynnikami determinującymi płeć. Prowadząc prace na populacji mączników (Tenebrio molitor) zauważyła, że komórki samic zawierają 20 zwykłych chromosomów, natomiast samców — 19 zwykłych oraz jeden bardzo mały chromosom. Zaproponowała nazwanie tych chromosomów odpowiednio „X” i „Y”.
2003 – Pierwszy sklonowany koń – właściwie chyba źrebię muła – urodził się na Uniwersytecie w Idaho. Badacze sklonowali zwierzę przy użyciu komórki muła i komórki jajowej klaczy. Muły (krzyżówki konia i osła) są prawie zawsze bezpłodne, ponieważ osły mają 62 chromosomy, konie mają 64, a muły 63. Powodzenie eksperymentu było sporym zaskoczeniem.
5 maja
1809 – Mary Dixon Kies (1752-1837) jako pierwsza kobieta otrzymała amerykański patent na swój wynalazek (technikę tkania słomy z jedwabiem i przędzą). To dość ciekawa historia: okres wojen napoleońskich spowodował zatrzymanie importu kapeluszy z Europy do USA. Prezydent James Madison starał się ożywić przemysł amerykański, aby zastąpić utracone produkty europejskie. Mary Kies wykorzystała wcześniejszy nieopatentowany wynalazek Betsy Metcalf, która w 1798 r. wynalazła technikę wyrabiania damskich kapeluszy ze słomy. Mary znacznie ulepszyła ten proces wytwarzania i obniżyła koszty produkcji. Już w rok po opatentowaniu wartość produkcji kapeluszy tylko w Massachusetts przekroczyła 4,7 milionów dolarów (dzisiejszych). Mary Kies nie mogła jednak egzekwować swoich praw patentowych i zmarła w biedzie.
1824 – Papież Leon XII w encyklice Ubi primum potępił Towarzystwa Biblijne oraz ideę dokonywania przekładów Biblii na „języki pospolite”, tzn. narodowe. Nic to nie pomogło. Według danych Wycliffe Global Alliance z 1 października 2017 roku, cała Biblia jest dostępna w 670 językach – są one językami ojczystymi dla około 5,371 miliarda ludzi. Sam Nowy Testament przetłumaczono na kolejne 1521 języków, którymi posługuje się dalsze 658 mln osób, a co najmniej jedną księgę biblijną – dodatkowo na 1121, których używa kolejne 398 mln ludzi. Nie było w tym czasie natomiast przekładów w językach ojczystych dla 220 mln ludzi, posługujących się 3787 językami.
1891 – Otwarto Carnegie Hall w Nowym Jorku, jedną z najbardziej prestiżowych sal koncertowych na świecie. Budowa trwała mniej więcej rok. Pierwotnie salę koncertową nazywano Music Hall i dopiero w 1893 roku, po uzyskaniu zgody fundatora, zmieniono nazwę na obecną. Ciekawostka: problemy ze sprzedażą budynku spowodowały, że przeznaczono go w latach 50. ub. wieku do rozbiórki, aby uzyskać ziemię pod komercyjny drapacz chmur. Protesty artystów pod przewodnictwem Isaaca Sterna zmusiły miasto do wykupienia za 5 mln dolarów gmachu i utworzenia w maju 1960 roku organizacji non-profit: Carnegie Hall Corporation.
6 maja
1840 – W Wielkiej Brytanii w obiegu oficjalnym pojawił się pierwszy znaczek pocztowy. Był barwy czarnej i posiadał nominał 1 pensa. Z tych powodów nazywany jest Penny Black (czarna jednopensówka). Wzorem dla pierwszego znaczka został medal z portretem młodej królowej Wiktorii, wybity w 1837 roku. Twórcą medalu był William Wyon, natomiast na potrzeby rytowników skopiował go grafik Henry Courbould. Pierwszy polski znaczek pocztowy ukazał się 1 stycznia 1860.
1879 – Urodził się Bedřich Hrozný (zm. 12 grudnia 1952) – sławny czeski orientalista i lingwista. Udało mu się odczytać pismo starożytnych Hetytów (to lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII wieku p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa – dzisiejsze Boğazkale – w Anatolii). Jest uznawany za ojca nauki zajmującej się tym ludem, tj. hetytologii. Ocenia się, że Hrozný znał biegle około 20 języków.
1937 – Niemiecki sterowiec Hindenburg spłonął podczas cumowania na lotnisku w Lakehurst w amerykańskim stanie New Jersey. Zginęło 13 pasażerów i 22 członków załogi oraz główny członek załogi naziemnej, kapitan Ernst Lehmann. Międzykontynentalna komunikacja sterowcami okazała się niewypałem.
7 maja
1824 – W Wiedniu odbyła się premiera IX symfonii Ludwiga van Beethovena. Jest to ostatnia ukończona symfonia tego kompozytora i zarazem jedno z najsłynniejszych i najwybitniejszych dzieł muzyki poważnej. Była pierwszą w historii symfonią wokalno-instrumentalną, tzn. symfonią z udziałem głosu ludzkiego. Rękopis symfonii został wpisany w 2001 roku na listę UNESCO Pamięć Świata. Ciekawostka: ówczesny świat muzyczny wcale nie przyjął Dziewiątej dobrze. Po londyńskiej prapremierze w kwietniu 1825 roku w prasie angielskiej można było przeczytać że „IX symfonia jest za długa i brak jej zrozumiałego planu”. Niepowodzeniem zakończyła się również amerykańska premiera, która odbyła się w Nowym Jorku w 1846 roku. Rękopis utworu, sprzedany za 2,1 mln funtów (równowartość 3,4 mln dolarów) w 2003 roku na aukcji w Londynie, stał się jednym z najdroższych na świecie.
1841 – Urodził się Gustave Le Bon (zm. 13 grudnia 1931) – francuski socjolog i psycholog. Jako pierwszy dokonał psychologicznej analizy zachowania tłumu ludzkiego, którą ujął w słynnej książce Psychologie des foules (Psychologia tłumu) wydanej w 1895 r. Jego zdaniem w wyniku następstw rewolucji przemysłowej życie polityczne zaczynają opanowywać tłumy, które pod względem psychologicznym są tworem anormalnym, ponieważ rządzą nimi popędy i cechują je zachowania irracjonalne, ze skłonnością do ulegania sugestii. Był również autorem koncepcji, według której ustroje społeczne wywodzą się z instynktów ludzkich.
1867 – Alfred Nobel otrzymał brytyjski patent na wynaleziony w poprzednim roku dynamit.
8 maja
1794 – Rewolucja francuska: zgilotynowano fizyka, chemika i poborcę podatkowego Antoine’a Lavoisiera. To jeden z tych faktów, dla których nie lubię rewolucji; nawet jeśli rewolucjoniści mają rację.
1927 – Pilot Charles Nungesser i nawigator François Coli wystartowali z Paryża w kierunku Nowego Jorku na pokładzie specjalnie przystosowanego, jednosilnikowego samolotu rozpoznawczego Levasseur PL-8 nazwanego L’Oiseau Blanc (Biały Ptak), z zamiarem odbycia pierwszego w historii nieprzerwanego przelotu między kontynentalnymi częściami Europy i Ameryki Północnej. Zaginęli.
1945 – Dowództwo niemieckie podpisało w Berlinie bezwarunkową kapitulację wobec aliantów zachodnich i ZSRR. 9 maja według czasu moskiewskiego; dlatego Rosja obchodzi Dzień Zwycięstwa innego dnia niż reszta świata. Ale to nie całe wyjaśnienie. Na kategoryczne żądanie Stalina 8 maja (było to późnym wieczorem, według czasu moskiewskiego właśnie nastał już 9 maja) w kwaterze marszałka Żukowa powtórzono podpisanie bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu i innych sił zbrojnych III przed przedstawicielami trzech mocarstw sojuszniczych – ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii, bo Niemcy skapitulowały już 7 maja; tyle, że ze strony radzieckiej uczestniczył – zdaniem Stalina – zbyt niskiej rangi dowódca.
9 maja
1960 – Amerykańskie apteki rozpoczęły sprzedaż Enovidu, pierwszej na świecie tabletki antykoncepcyjnej. Niektórzy uważają, że to data początku procesu wyzwolenia kobiet.
1966 – Telewizja Polska wyemitowała pilotażowy odcinek serialu Czterej pancerni i pies w reżyserii Konrada Nałęckiego. Jest to (obok Stawki większej niż życie) najpopularniejszy polski serial do dziś, wielokrotnie wznawiany także po transformacji ustrojowej, choć uznany przez prawicę za fałszujący historię. Triumf formy nad treścią? Ciekawostka: filmowy czołg czterech pancernych ma numer 102. Czołg T-34 o numerze 102 znajduje się dziś… w Kanadyjskim Muzeum Wojny w Ottawie. Jak tam trafił?
2003 – Została wystrzelona japońska sonda kosmiczna Hayabusa, która w 2005 roku wylądowała na asteroidzie Itokawa. Wielkie osiągnięcie Japończyków.
10 maja
1789 – Francuz Jean-Pierre Blanchard odbył nad Warszawą pierwszy w Polsce lot balonem.
1933 – Przed gmachem opery w Berlinie naziści rozpoczęli palenie książek. W marcu tego roku Niemieckie Zrzeszenie Studentów zainicjowało kampanię „Przeciw nie-niemieckiemu duchowi” (niem. „Wider den undeutschen Geist”). W myśl tej akcji biblioteki miały być oczyszczane z „destrukcyjnego piśmiennictwa”. Niektórzy zauważają, że palenie książek z reguły kończy się paleniem ludzi. Swoją drogą, niezbyt pilnie uczymy się historii, skoro ciągle powstają na świecie ogniska neonazistowskiego bydła…
1978 – Rzekome lądowanie UFO w Emilcinie na Lubelszczyźnie. Z inicjatywy członków Fundacji Nautilus 15 października 2005 we wsi stanął nawet pomnik na pamiątkę tego wydarzenia. Pomnik UFO nie stoi na miejscu zdarzenia, lecz w środku wsi. Są tacy, którzy do dziś wierzą w ten idiotyzm, sprokurowany przez dwóch cwaniaków. Ukochany kraj, umiłowany kraj…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
