31.05.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
1 czerwca
1831 – James Clark Ross, brytyjski oficer marynarki i badacz Arktyki i Antarktydy, odkrył położenie północnego bieguna magnetycznego. Odkrył też Morze Rossa, Lodowiec Szelfowy Rossa, Ziemię Wiktorii (nazwaną tak na cześć panującej wtedy królowej Anglii), Wyspy Rossa i in. Największą jednak jego zasługą było udowodnienie, iż Antarktyda jest lądem stałym, nie tylko lodową czapą wokół bieguna południowego.
1990 – Prezydent George H. W. Bush i przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow podpisali w Waszyngtonie porozumienie, na mocy którego w obu krajach zakończono produkcję broni chemicznej i rozpoczęto niszczenie już istniejącego jej arsenału. Skąd zatem wziął się słynny nowiczok?
2016 – Otwarto tunel kolejowy Gotthard-Basistunnel w Alpach Szwajcarskich o długości 57 km, najdłuższy do tej pory zbudowany tunel na świecie. Arcydzieło techniki drogowej. Decyzja o budowie tunelu została zatwierdzona przez społeczeństwo szwajcarskie 29 listopada 1998 w referendum.
2 czerwca
1537 – Papież Paweł III (Alessandro Farnese; 1468-1549 w Rzymie) – papież od 13 października 1534) w bulli Sublimis Deus uznał Indian za byty racjonalne, wolne i jako takie zdolne do przyjęcia chrześcijaństwa. Dobrodziej.
1924 – Prezydent Calvin Coolidge podpisał Indian Citizenship Act, przyznający obywatelstwo amerykańskie wszystkim Indianom urodzonym na terytorium USA. Jakoś nie przyszło mu do głowy, że właściwsze byłoby postępowanie odwrotne.
1999 – W Bhutanie jako ostatnim kraju świata rozpoczęto regularną emisję programu telewizyjnego. Ciekawe, który kraj pierwszy zaprzestanie emisji? Poważnie pytam, bo całkowite przejście nadawców na Internet nie jest wcale wykluczone.
3 czerwca
1740 – Król Prus Fryderyk II Wielki zakazał stosowania tortur, z wyjątkiem podejrzanych o zdradę stanu i zabójstwo prominentnej osoby. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich. Postać Fryderyka Wielkiego jako monarchy jest ewenementem wśród większości znanych władców europejskich. Był chyba jedynym, który pozostawił po sobie tak znaczny dorobek pism, utworów muzycznych, poetyckich, a zwłaszcza prozatorskich i filozoficznych. To był naprawdę wielki człowiek.
1880 – Alexander Graham Bell przeprowadził przy użyciu swego fototelefonu pierwszą w świecie bezprzewodową transmisję telefoniczną między dwoma dachami odległymi o około 500 m. Urządzenie wykorzystywało do transmisji dźwięku wiązkę światła. Tak, tak – już wtedy… A dziś mamy technikę Free Space Optics (FSO) – która wykorzystuje emisję światła w wolnej przestrzeni do przesyłania danych pomiędzy dwoma punktami. Jest ona użyteczna w przypadku, kiedy fizyczne połączenia przy pomocy kabli światłowodowych są niepraktyczne ze względu na wysokie koszty lub wysokie opłaty licencyjne za pasmo radiowe.
1995 – Zmarł John Presper Eckert (ur. 9 kwietnia 1919), inżynier amerykański, jedna z postaci światowej galerii sław informatyki. W latach 1942-1943 zaangażował się w ulepszenie analizatora różnicowego projektu Vannevara Busha, zbudowanego w Massachusetts Institute of Technology. W latach 40. XX wieku pracował jako naczelny inżynier przy tworzeniu komputera ENIAC według pomysłu Johna W. Mauchly’ego. Zastosowanym przez niego ulepszeniem było wykorzystanie zbiornika z rtęcią jako pamięci centralnej. Takie rozwiązanie zostało zastosowane w komputerze EDVAC (oraz w polskiej maszynie XYZ).
4 czerwca
1783 – Bracia Montgolfier zaprezentowali publicznie płócienny balon (na ogrzane powietrze) o średnicy 11,7 m i objętości 900 m sześć., który wzniósł się na wysokość 1600–2000 m. W czasie lotu, który trwał 9½ minuty, przebył on odległość blisko 2,5 km. Pierwszy lot człowieka w balonie na uwięzi odbył się około 15 października (według braci Montgolfierów 12 lub 14 października) na wysokość 26 m.
1962 – Popłynął po raz pierwszy prąd elektryczny z kanadyjskiego reaktora NPD (Nuclear Power Demonstration), zlokalizowanego 3 km na wschód od Rolphton, Ontario. Dostarczono go do sieci energetycznej Ontario. Był to prototypowy reaktor CANDU (reaktor ciśnieniowy ciężkiego reaktora ciśnieniowego uranu CANADA deuterium), zasilany naturalnym uranem i wykorzystujący ciężką wodę jako moderator i chłodziwo.
1973 – Zmarł Maurice René Fréchet (ur. 2 września 1878) – wielki francuski matematyk, który zyskał uznanie za wkład w rozwój topologii, analizy funkcjonalnej, statystyki, teorii prawdopodobieństwa. W swojej rozprawie doktorskiej wprowadził pojęcie przestrzeni metrycznej (tj. takiej, w której wiadomo, co to jest odległość; sam nie używał tej nazwy). Istnieje też (nazwana na jego cześć) przestrzeń F. Jego nazwiskiem nazwano również jedną z nowoczesnych definicji pochodnej wielowymiarowej. Proszę wybaczyć, ale nie będę wyjaśniał szczegółów. Nie wszyscy matematycy by zrozumieli, taka sytuacja. W każdym razie: jego dokonania mają wiele wspólnego z pracami naszego Stefana Banacha.
5 czerwca
1963 – Brytyjski sekretarz ds. wojny John Profumo podał się do dymisji po przyznaniu się do utrzymywania kontaktów z call girl Christine Keeler, utrzymującą też kontakty z Jewgienijem Iwanowem, radzieckim attaché wojskowym w Londynie. Afera spowodowała osłabienie pozycji konserwatywnego rządu Harolda Macmillana i przyczyniła się do jego upadku w następnym roku.
1969 – Tu-144 jako pierwszy samolot pasażerski przekroczył barierę dźwięku. Pośpiech związany z pierwszeństwem oblotu (aby przed Concorde…) sprawił, iż maszynę trapiły do końca nieusunięte usterki i poważne awarie. Było to przyczyną wielu przymusowych lądowań. 3 czerwca 1973 podczas pokazów lotniczych (Paris Air Show) doszło do katastrofy jednego z prototypów samolotu. Zginęło wszystkich 6 osób na pokładzie i 8 osób na ziemi. Zawodność i awaryjność tych maszyn, ogromne koszty lotu związane z bardzo dużym zużyciem paliwa i dużym nakładem obsługi naziemnej spowodowały, iż maszyna dość szybko i bez rozgłosu została wycofana z eksploatacji. Ostatni pasażerski lot rejsowy odbył się 1 czerwca 1978.
1981 – Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób doniosło w swym cotygodniowym biuletynie, że 5 homoseksualistów z Los Angeles zapadło na rzadką odmianę zapalenia płuc. Był to pierwszy opis choroby, którą rok później nazwano AIDS.
6 czerwca
1761 – Rosyjski uczony Michaił Łomonosow podczas obserwacji przejścia Wenus na tle tarczy Słońca, odkrył jej atmosferę.
1933 – W Camden w amerykańskim stanie New Jersey uruchomiono pierwsze na świecie kino samochodowe.
1984 – Na rynku radzieckim pojawiła się kultowa gra komputerowa Tetris autorstwa Aleksieja Pażytnowa. Kto w to nigdy nie grał – jest prawdopodobnie cyfrowo upośledzony…
7 czerwca
1742 – Niemiecki matematyk Christian Goldbach sformułował nierozstrzygniętą do dziś hipotezę, że każda dodatnia liczba parzysta większa od 2 jest sumą dwóch liczb pierwszych. Dzięki użyciu komputerów udało się pokazać, że hipoteza Goldbacha jest prawdziwa dla liczb naturalnych mniejszych niż 4×10^17. Do dziś udowodniono jedynie, że każda parzysta liczba naturalna większa niż 2 może zostać przedstawiona jako suma co najwyżej sześciu liczb pierwszych, a także, że każda parzysta liczba naturalna większa niż 2 może zostać przedstawiona jako suma liczby pierwszej oraz liczby, która ma co najwyżej dwa czynniki pierwsze. Praktycznego znaczenia nie ma to żadnego, ale komu się uda znaleźć dowód – przejdzie do historii nauki.
1796 – W wyniku błędu podczas kopania kanału omijającego jeden z największych wówczas wodospadów Europy (33 m) zostało… całkowicie opróżnione jezioro Ragundasjön w środkowej Szwecji. Na jego osuszonym dnie obecnie leży miejscowość Hammarstrand, mająca około 1000 mieszkańców. Martwy wodospad (Döda fallet) jest atrakcją turystyczną gminy Ragunda.
1982 – Otwarto muzeum Elvisa Presleya mieszczące się w jego posiadłości Graceland w Memphis.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
