Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

15 czerwca

Fakty i opinie

1916 – Urodził się Herbert Simon. Był amerykańskim socjologiem, pionierem rozwoju sztucznej inteligencji komputerowej. W 1956 roku wraz ze swoim wieloletnim kolegą Allenem Newellem Simon stworzył program komputerowy The Logic Theorist, który mógł dowodzić twierdzeń geometrycznych. Był to początek tego, co stało się znane jako sztuczna inteligencja. Udowodnił wiele twierdzeń logiki symbolicznej w Principia Mathematica Whiteheada i Russella. Jest również znany ze swojego wkładu w dziedziny takie jak psychologia, matematyka, statystyka i badania operacyjne, z których wszystkie zsyntetyzował w kluczowej teorii, za którą zdobył Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii w 1978 roku.

1919 – Kapitan John Alcock (pilot) i porucznik Arthur W. Brown (nawigator) pomyślnie ukończyli pierwszy nieprzerwany transatlantycki lot samolotem. Polecieli z Nowej Fundlandii do Clifden w Irlandii w 16 godzin 12 minut i wygrali nagrodę oferowaną przez London Daily Mail. Ich samolotem był Vickers Vimy (który został pierwotnie zaprojektowany jako bombowiec do użytku podczas I wojny światowej). Borykali się z wieloma problemami. Ich radio zepsuło się krótko po starcie. Mgła i mżawka uniemożliwiały ulotkom zobaczenie czegokolwiek przez większą część podróży. Chcieli wylądować na zielonym polu, ale zamiast tego okazało się, że jest to bagno. Samolot doznał pewnych uszkodzeń, gdy uderzył w ziemię i zatonął w bagnie. Zarówno Alcock, jak i Brown wyszli z tego bez szwanku.

1867 – Pierwszą amerykańską operację kamieni żółciowych przeprowadził dr John Stough Bobbs w Indianapolis w stanie Indiana. Podczas operacji wykonywanej z powodu podejrzenia torbieli jajnika u pacjentki odkrył, że pęcherzyk żółciowy był w stanie zapalnym i zawierał struktury takie jak „kilka solidnych zwykłych kul karabinowych”. Otworzył worek, usunął wiele kamieni żółciowych, ale pozostawił pęcherzyk żółciowy na miejscu po zamknięciu wady. Pacjentka wyzdrowiała i przeżyła doktora Bobbsa. Pierwszy opis kamieni żółciowych został podany już w 1420 roku przez florenckiego patologa Antonio Benevieni, u kobiety, która zmarła z powodu bólu brzucha. Jean-Louis Petit przeprowadził operację pęcherzyka żółciowego w Europie w 1743 roku.

16 czerwca

1904 – Irlandzki pisarz James Joyce odbył pierwszą randkę ze swą późniejszą żoną Norą Bernacle. Data ta stała się tłem największego dzieła pisarza – Ulissesa. Uważamy, że pierwsze randki ludzi wybitnych, zwłaszcza zakończone obustronnym zadowoleniem, powinny mieć trwałe miejsce w historii.

1977 – Zmarł w wieku 65 lat Wernher Magnus Maximilian von Braun, niemiecko-amerykański specjalista rakietowy, który był jednym z najważniejszych twórców rakiet i ich zastosowań w eksploracji kosmosu. Podczas II wojny światowej kierował rozwojem pocisku balistycznego V-2. Po wojnie został przechwycony przez armię USA. W 1960 roku przeniósł się do nowo utworzonej NASA i został dyrektorem Marshall Space Flight Center i głównym architektem rakiety nośnej Saturn V używanej do umieszczania ludzi na Księżycu. Jego wkład obejmuje satelity Explorer; pociski Pershing, Redstone, rakietę Saturn oraz stację Skylab.

2014 – Amerykanin Jeremiah Heaton w celu uczynienia swej córki księżniczką zgłosił pretensje do leżącego na granicy Egiptu i Sudanu terytorium Bir Tawil o niejasnej przynależności, wbił w jego ziemię flagę i powołał do życia „Królestwo Północnego Sudanu”. Mimo poparcia władz egipskich nowy twór państwowy nie został jeszcze przez nikogo uznany.

17 czerwca

1800 – Urodził się William Parsons, 3. hrabia Rosse, irlandzki astronom, który zbudował największy teleskop zwierciadlany 19 wieku. Nauczył się polerować metalowe zwierciadła (1827) i spędził kilka następnych lat budując teleskop 36-calowy. Później ukończył gigantyczny teleskop 72-calowy (1845), który nazwał „Lewiatanem”, Pozostał on największym kiedykolwiek zbudowanym dziesięciolecia po śmierci konstruktora. W 1848 roku odkrył i nazwał Mgławicę Krab.

1947 – Pan Am Airways zainaugurowały pierwszą w historii linię lotniczą opasującą cały glob. Opłata za podróż dookoła świata wynosiła 1700 USD. Dziś to by było ok. 23 tys. USD.

1967 – Chiny przetestowały swoją pierwszą bombę wodorową. Była to szósta chińska próba nuklearna i pierwszy test broni tego rodzaju na pełną skalę. Ładunek został zdetonowany na wysokości 2960 m nad poligonem testowym Lop Nur po zrzuceniu z samolotu i miał siłę 3,3 megaton TNT.

18 czerwca

1178 – Pięciu mnichów z Canterbury było świadkami eksplozji wywołanej prawdopodobnie upadkiem meteorytu na obrzeżu niewidocznej strony będącego tuż po nowiu Księżyca. Śladem po uderzeniu może być krater Giordano Bruno. Ale im się udało! I do historii przeszli…

1965 – Na orbitę wystrzelono pierwszą dużą rakietę na paliwo stałe Titan 3C.

Lepsza niż rakieta na paliwo ciekłe, rakieta na paliwo stałe ma mniej części, prostszą konstrukcję, jest bezpieczniejsza i niezawodna. Jest potężniejsza niż rakieta na paliwo ciekłe tej samej wielkości. Pozostała najpotężniejszą używaną przez Siły Powietrzne, dopóki nie została zastąpiona przez Titan 34D w 1982 roku.

2015 – Tzw. Kennewick Man został potwierdzony jako rdzenny Amerykanin. Chodzi o 8 500-letni szkielet, odkryty 28 lipca 1996 roku, który początkowo wydawał się pochodzenia kaukaskiego lub azjatyckiego. Plemiona rdzennych Amerykanów złożyły wnioski do sądu, aby uznać szczątki za święte dla nich. Badanie nowymi metodami zidentyfikowało pełną sekwencję genomu znalezioną przez Eske Willersleva i współpracowników z Uniwersytetu w Kopenhadze. Okazało się, że KM był rzeczywiście najbliżej spokrewniony ze współczesnymi rdzennymi Amerykanami, ale nie zidentyfikowano konkretnego plemienia.

19 czerwca

1900 – Została zarejestrowana Fundacja Nobla.

1963 – Po trzydniowej misji na statku Wostok 6 powróciła na Ziemię pierwsza kosmonautka Walentina Tierieszkowa.

ilustracja — E-ELT w pełnej krasie (projekt)

2014 – Na górze Cerro Armazones, leżącej w centralnej części pustyni Atakama w Chile rozpoczęto budowę największego na świecie – naprawdę kolosalnego – Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego (E-ELT), zaprojektowanego przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). Inauguracja przewidziana jest na rok 2022, a koszt przedsięwzięcia szacuje się na około 1 miliard euro

20 czerwca

1819 – Amerykański SS Savannah przypłynął do Liverpoolu kończąc jako pierwszy parowiec rejs transatlantycki.

Obraz zawierający osoba, mężczyzna, kostium, noszenieOpis wygenerowany automatycznie — Sir Frederick Gowland Hopkins

1861 – Urodził się Sir Frederick Gowland Hopkins (zm. 16 maja 1947) – brytyjski biochemik, laureat Nagrody Nobla (1929). Był jednym z pionierów nauki o witaminach. W 1892 opracował metodę ilościowego oznaczania kwasu moczowego w płynach ustrojowych. W 1901 wyizolował (razem z S.W. Colem) aminokwas tryptofan. W 1906 wyjaśnił rolę kwasu mlekowego w pracy mięśni oraz wyodrębnił witaminę A. Poza wszystkim – modelowy angielski gentleman, czyż nie?

1970 – Amerykanin Dave Kunst (ur. 16 lipca 1939) wyruszył z Waseca w Minnesocie w pierwszą zakończoną sukcesem pieszą wyprawę dookoła świata. Zajęła mu ponad cztery lata. Różne ludzie miewają ambicje i upodobania.