28.06.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
29 czerwca
1534 – Francuz Jacques Cartier (1491 (?)-1557) jako pierwszy Europejczyk wylądował na Wyspie Księcia Edwarda w Kanadzie.
1916 – Dokonano oblotu Boeinga Model 1 (B&W Seaplane), dwupłatowego, jednosilnikowego wodnosamolotu, pierwszego zbudowanego w zakładach Boeinga.
1961 – Z Cape Canaveral na Florydzie wystartowała pierwsza amerykańska rakieta (Thor-Able-Star Omicron 1), która wyniosła na orbitę jednocześnie trzy satelity: Transit 4A,. Injun i Greb 3. W poprzednim roku podobna rakieta wyniosła 2 satelity. Umieszczenie 8 satelitów na orbicie jedną rakietą miało miejsce 9 marca 1965 roku.
30 czerwca
1859 – Francuski linoskoczek Charles Blondin (1824-1897) po raz pierwszy przeszedł nad wodospadem Niagara. Przejście przez wodospad okazało się dla niego niezmiernie łatwe, więc próbował sobie potem skomplikować ten wyczyn np. idąc z zasłoniętymi oczyma, nosząc innych „na barana” lub wożąc na taczkach. Przy tym wszystkim zmarł śmiercią naturalną.
1905 – Albert Einstein opublikował na łamach „Annalen der Physik” artykuł Zur Elektrodynamik bewegter Körper, będący pierwszą publikacją szczególnej teorii względności. Chyba właśnie tego dnia zaczął się XX wiek… Termin teoria względności został wprowadzony przez Plancka i Bucherera, a nazwa szczególna teoria względności pojawiła się później, kiedy Einstein pracował nad teorią ogólną.
1963 – Odbyła się ostatnia w historii koronacja papieska (Pawła VI), dawna uroczysta ceremonia inauguracji każdego nowego pontyfikatu papieża, podczas której na głowę nakładano mu potrójną koronę papieską – tiarę. Pierwsza potwierdzona koronacja odbyła się za Mikołaja I w 858 r. Koronacja została ostatecznie zniesiona na mocy konstytucji apostolskiej Universi Dominici Gregis z 1996 roku.
1 lipca
1650 – W Lipsku ukazało się pierwsze wydanie najstarszego dziennika na świecie „Einkommende Zeitungen” („Nadchodzące Wiadomości”). Strony miały format 13,5 x 17 cm. Ówczesne wydanie miało cztery strony i liczyło nie więcej niż 200 egz. Od 1734 gazeta ukazywała się jako „Leipziger Zeitungen”, od 1810 jako „Leipziger Zeitung”.
1881 – Wykonano pierwsze międzynarodowe połączenie telefoniczne pomiędzy miejscowościami St. Stephen (Nowy Brunszwik) w Kanadzie a Calais (Maine) w USA.
2000 – Otwarto most nad Sundem (Most Oresund) łączący Szwecję z Danią, wantowy most drogowo-kolejowy o długości 7845 m, przebiegający nad cieśniną Sund, łączący stolicę Danii – Kopenhagę ze szwedzkim Malmö. Najdłuższy na świecie most łączący dwa państwa. Budowę obiektów wchodzących w skład przeprawy rozpoczęto 18 października 1995, a zakończono 14 sierpnia 1999.
2 lipca
1698 – Thomas Savery (1650-1715) – angielski inżynier wojskowy i wynalazca opatentował jeden z pierwszych silników parowych. W 1698 Savery zbudował parowy podnośnik wody, jeden z pierwszych na świecie silników parowych. Ulepszył urządzenia sterowe statków. Wprowadził jednostkę mocy koń parowy, która po wprowadzeniu układu SI zastąpiona została kilowatem.
1937 – Nad Oceanem Spokojnym zaginął samolot z Amerykanką Amelią Earhart na pokładzie, która próbowała okrążyć Ziemię wzdłuż równika. Była pierwszą kobietą, która w 1928 roku przeleciała nad Atlantykiem (jako pasażer) i pierwszą kobietą, która już jako pilot uczyniła to samotnie w 1932 roku (jako druga samotna osoba na świecie).
2013 – W wieku 88 lat (ur. 30 stycznia 1925) zmarł Douglas Carl Engelbart, amerykański inżynier elektryk i wynalazca myszki komputerowej, którą opracował w 1960 roku i opatentował 17 listopada 1970 roku. Współpracował również przy wynalezieniu joysticka i track balla. Po uzyskaniu doktoratu (1955) dołączył do Stanford Research Institute (SRI). Tam też pracował nad budową sieci ARPANET.
Pod koniec lat 80. zaczęto doceniać znaczenie wkładu Engelbarta w informatykę. W 1996 został mu przyznany Yuri Rubinsky Memorial Award, a w 1997 otrzymał nagrodę Lemelson-MIT i honorarium na 500 tys. dolarów, czyli najwyższą na świecie nagrodę za wynalazczość i innowacyjność. Potem przyszła Nagroda Turinga, a w 1999 Institute for the Future gościł wielkie sympozjum honorujące wkład naukowca. W 2001 Engelbart otrzymał Lovelace Medal od British Computer Society.
3 lipca
321 – Cesarz rzymski Konstantyn I Wielki wydał edykt zakazujący odbywania procesów sądowych w niedzielę. W pierwszym edykcie z 3 marca tego samego roku wprowadził niedzielny odpoczynek dla wszystkich kategorii pracowników z wyjątkiem rolników. Wolne niedziele to obyczaj dość dawny, jak widać.
1801 – W Hawrze zwodowano (na zlecenie Napoleona) drugi okręt podwodny „Nautilus” skonstruowany przez amerykańskiego inżyniera Roberta Fultona. Pierwszy okręt o tej samej nazwie zwodowano rok wcześniej. Dzięki zbiornikom ze sprężonym powietrzem mógł przebywać pod wodą przez 4,5 godziny. Projekt zakończył się niepowodzeniem, wobec stwierdzenia Napoleona, że działania okrętów podwodnych są niehonorowe. To po co zlecał? Pewno chciał Fultona kiwnąć przy wypłacie…
1844 – Zginęła najprawdopodobniej ostatnia para alki olbrzymiej i tym samym gatunek został uznany za wymarły. Pokrojem ciała i zachowaniem ptaki te przypominały pingwiny. Europejscy żeglarze, którzy zetknęli się z ptakami żyjącymi na półkuli południowej nazwali je „pingwinami” właśnie ze względu na te podobieństwa: alki określano w języku walijskim nazwą pingwen, także portugalscy i hiszpańscy żeglarze nazywali je pingüinos.
4 lipca
1054 – W gwiazdozbiorze Byka wybuchła supernowa SN 1054 o jasności dorównującej Wenus. Jej pozostałością jest Mgławica Krab. Mgławica została zaobserwowana po raz pierwszy w 1731 przez Johna Bevisa, potem dopiero ją skojarzono z tamtą, zauważoną przez astronomów chińskich oraz arabskich. Znajduje się w odległości około 6,3 tysiąca lat świetlnych. Jej średnica to około 11 lat świetlnych i co sekundę zwiększa się o kolejne 1500 kilometrów.
1865 – Ukazała się powieść Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla (wł. Charlesa Lutwidge’a Dodgsona). Książka zachowuje absurdalną logikę snu, jest wypełniona satyrycznymi aluzjami do przyjaciół i wrogów Dodgsona, parodiami szkolnych wierszyków, których uczyły się w XIX wieku brytyjskie dzieci, zawiera także odniesienia lingwistyczne i matematyczne. Te ostatnie nie powinny dziwić: autor był z wykształcenia matematykiem; i dlatego książka jest straszliwie trudna dla tłumaczy, bo owe aluzje matematyczne są – jak mówią sami matematycy – nietrywialne, czyli delikatnie mówiąc nieoczywiste. Dziś znane są tylko 23 ocalałe egzemplarze pierwszego wydania; 18 jest w posiadaniu dużych archiwów lub bibliotek, takich jak Harry Ransom Humanities Research Center, a pozostałe 5 jest w rękach prywatnych. Wyobrażacie sobie cenę?
1892 – Samoa przeniosła się na wschodnią stronę międzynarodowej linii zmiany daty, co spowodowało, że przestępny rok 1892 trwał tam 367 dni. A mnóstwo ludzi sądzi, że linia zmiany daty nie jest umowna, tylko wynika z jakichś faktów przyrodniczych lub „woli Bożej”. Nie jest to jednak z pewnością najgroźniejsza pomyłka ludzkości…
5 lipca
1854 – W wyniku pożaru muzeum w Filadelfii uległ zniszczeniu tzw. Mechaniczny Turek, będący XVIII-wieczną mistyfikacją autorstwa Austriaka Wolfganga von Kempelena. Rzekomo genialna maszyna rozgrywała po mistrzowsku partie szachów; w rzeczywistości ruchami jej figur sterował dzięki magnesom ukryty wewnątrz utalentowany szachista.
1937 – W miejscowościach Midale i Yellow Grass w prowincji Saskatchewan odnotowano najwyższą temperaturę w historii Kanady (+45 °C).
1944 – Syn polskich emigrantów Francis Gabreski (Franciszek Gabryszewski, ur. 28 stycznia 1919, zm. 31 stycznia 2002), najlepszy amerykański as myśliwski w czasie II wojny światowej w Europie, zestrzelił swój rekordowy 28. niemiecki samolot. W okresie listopad 1942 – luty 1943 latał bojowo z polskimi pilotami w Dywizjonie 315, wykonując 20 lotów bojowych. Walczył na samolocie Spitfire Mk.IX. Kolejne 6,5 zestrzelenia przyznano mu w wojnie koreańskiej, w której dowodził 51 Skrzydłem Myśliwskim. Wśród mnóstwa najwyższych odznaczeń bojowych ma polski Krzyż Walecznych. Może by tak MON sobie coś przypomniał?
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
