16.08.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
17 sierpnia
1601 – Urodził się Pierre de Fermat, francuski matematyk-samouk (zm. 1665), z wykształcenia prawnik i lingwista. Dokonał wielu odkryć w teorii liczb, m.in. sformułował w 1632 roku słynne wielkie twierdzenie Fermata (Jest niemożliwe rozłożyć sześcian na dwa sześciany, czwartą potęgę na dwie czwarte potęgi i ogólnie potęgę wyższą niż druga na dwie takie potęgi; znalazłem naprawdę zadziwiający dowód tego, jednak margines jest za mały, by go pomieścić). Dowód ostatecznie został przeprowadzony przez angielskiego matematyka Andrew Johna Wilesa dopiero w roku 1994, co było jedną z największych sensacji naukowych XX wieku. Zajmował ok. 100 stron A4.
1977 – Radziecki lodołamacz atomowy NS Arktika jako pierwszy statek nawodny dotarł do Bieguna Północnego, krusząc po drodze lód o grubości 4 m. Stosunkowo niedawno, prawda? W październiku 2008 statek został wycofany z eksploatacji. Jego siłownia składała się z 3 reaktorów jądrowych. Zapas paliwa umożliwiał pływanie przez 3 lata bez zawijania do portów.
1978 – Po raz pierwszy pokonano Ocean Atlantycki za pomocą balonu (napełnionego helem). Trzech Amerykanów: Ben Abruzzo, Maxie Anderson i Larry Newman, wylądowało we Francji w balonie Double Eagle II. Ich lot o długości 3100 kilometrów rozpoczął się 11 sierpnia 1978 r. w Presque Isle w Maine, a zakończył się 137 godzin 6 minut później. Double Eagle II został zbudowany przez Eda Yosta. Historia transatlantyckich lotów balonem obejmuje siedemnaście wcześniejszych nieudanych prób. Siedmiu lotników zginęło.
18 sierpnia
1868 – Francuski astronom Pierre Janssen obserwując koronę słoneczną, w trakcie zaćmienia odkrył hel. Jest on po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w ilościach śladowych. Hel jest najmniej aktywnym pierwiastkiem chemicznym. Przez wiele lat hel był uważany za pierwiastek, który występuje na Słońcu, ale nie występuje na Ziemi. W roku 1895 William Ramsay otrzymał hel po potraktowaniu kleweitu (rudy uranowej) kwasem mineralnym.
1920 – Weszła w życie 19. poprawka do konstytucji USA, gwarantująca prawa wyborcze kobietom. Dopiero wtedy!
1958 – Ukazało się amerykańskie wydanie słynnej powieści Lolita Vladimira Nabokova (po raz pierwszy opublikowanej w roku 1955 w Paryżu). Co to był za skandal! Książkę uznano za pornograficzną i pedofilską. Utwór opowiada o mężczyźnie zafascynowanym niedojrzałymi dziewczynkami, które określa mianem „nimfetek” i o jego erotycznej obsesji na punkcie dwunastoletniej pasierbicy Dolores Haze (tytułowej Lolity). Burza rozpętała się w Wielkiej Brytanii po publikacji w świątecznym numerze „Sunday Timesa” (z 1955 roku) wypowiedzi Grahama Greena, który uznał książkę za jedną z trzech najwybitniejszych powieści roku. Książkę komentowało życzliwie wielu artystów, m.in. Dorothy Parker i William Styron, cieszyła się też dużym powodzeniem czytelniczym – w ciągu trzech tygodni od premiery sprzedano ponad sto tysięcy egzemplarzy. A teraz napiszę coś, za co mnie skreślicie z listy znajomych: Lolita to dla mnie świetnie napisane nudziarstwo.
19 sierpnia
1856 – Amerykanin Gail Borden opatentował mleko skondensowane.
1913 – Francuz Adolphe Pégoud (francuski lotnik z początkowego okresu I wojny światowej, pierwszy as myśliwski, pionier akrobacji lotniczej i spadochroniarstwa) wykonał pierwszy skok ze spadochronem z pokładu samolotu. Po raz pierwszy pojawiło się w prasie określenie lotnika jako asa, nadawane następnie pilotom, którzy zniszczyli co najmniej 5 samolotów wroga.
1982 – Rozpoczęła się misja radzieckiego statku kosmicznego Sojuz T-7 z drugą w historii kosmonautką Swietłaną Sawicką na pokładzie. Sawicka (ur. 1948) to także pierwsza kobieta w otwartej przestrzeni kosmicznej (1984). Inżynier, zawodowy pilot. Zaliczyła 500 skoków ze spadochronem, uzyskała 3 rekordy świata w skokach ze stratosfery, m.in. za skok z wysokości 14 km, przy czym otworzyła spadochron po przeleceniu 13 km. Od 1995 jest deputowaną do Dumy Państwowej Rosji (drugiej, trzeciej i czwartej kadencji), w składzie frakcji partii komunistycznej. W 1997 została wybrana pierwszym wiceprezydentem rosyjskiego stowarzyszenia Bohaterów Związku Radzieckiego.
20 sierpnia
1619 – 20 pierwszych czarnoskórych niewolników zostało przywiezionych na pokładzie holenderskiego statku do Jamestown w Wirginii, pierwszej stałej angielskiej osady w Ameryce Północnej. Rozpoczęła się epoka niewolnictwa na kontynencie.
1885 – Ernst Hartwig z obserwatorium w Tartu w Estonii zaobserwował supernową S Andromedae w Galaktyce Andromedy. Była to pierwsza supernowa odkryta w innej galaktyce.
1897 – Angielski lekarz, Sir Ronald Ross (1857-1932), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1902 roku, dokonał przełomu w badaniach nad malarią: odkrył zarodźce tej choroby podczas badań komara. Ten dzień jest z okazji tego ważnego odkrycia obchodzony teraz jako Światowy Dzień Komara.
21 sierpnia
1888 – Amerykanin William Seward Burroughs otrzymał patent na pierwszy zapisujący wyniki sumator.
1945 – Amerykański fizyk Harry Daghlian został śmiertelnie napromieniowany w wypadku, do jakiego doszło podczas przeprowadzania doświadczenia w laboratorium atomowym w Los Alamos w stanie Nowy Meksyk. A ilu ofiar nie znamy? Nie to, żebyśmy mieli pretensje; po prostu w tamtych czasach w gruncie rzeczy bardzo niewiele wiedziano o skutkach działania promieniowania.
1986 – Wypływ dwutlenku węgla z dna wulkanicznego jeziora Nyos w Kamerunie spowodował śmierć 1746 osób. Przyroda co jakiś czas robi nam koszmarne niespodzianki. A my… szybko o tym zapominamy.
22 sierpnia
565 – Św. Kolumban, albo Kolumba (to nie błąd, on się faktycznie tak nazywał; był Irlandczykiem, jednym z potomków Nialla, króla Irlandii panującego w V wieku) miał rzekomo uratować za pomocą modlitwy wieśniaka zaatakowanego w wodzie przez potwora z Loch Ness. Kult Kolumbana w średniowieczu był – wyobraźcie sobie – jednym z najpopularniejszych w całej Europie. Obecnie pamiętany jest głównie w Irlandii i Szkocji oraz na Antypodach. Okazuje się, że nie tylko można się zdziwić tym, o czym zapominamy – ale i tym, o czym pamiętamy…
1780 – Z wyprawy dookoła świata powrócił do Anglii statek Resolution kapitana Jamesa Cooka, który zginął półtora roku wcześniej na Hawajach w bitwie z tubylcami.
1849 – Pierwszy atak z powietrza w historii. Wojska austriackie za pomocą balonów zbombardowały Wenecję podczas walk mieszkańców o niepodległość.
23 sierpnia
476 – Dowódca germańskich najemników w służbie Rzymu Odoaker obalił cesarza Romulusa Augustulusa i został obwołany przez wojsko królem; koniec cesarstwa zachodniorzymskiego. Początek wieków ciemnych.
1572 – Noc św. Bartłomieja. Francuscy katolicy barbarzyńsko wyrżnęli około 5000 francuskich protestantów (hugenotów). Na pamiątkę tych wydarzeń w wielu Kościołach protestanckich (głównie tradycji reformowanej) obchodzone jest święto (23 sierpnia) o tej samej nazwie. Rocznicy towarzyszy zwykle uroczyste nabożeństwo.
1944 – Urodziła się Antonia Novello, Portorykanka. Pierwsza kobieta i pierwsza osoba hiszpańskojęzyczna na stanowisku Naczelnego Lekarza USA (w latach 1990-1993). Ma stopień wojskowy wiceadmirała. W latach 1999-2006 była szefem służby zdrowia stanu Nowy Jork. Co ciekawe, była pediatrą, specjalizowała się w chorobach nerek u dzieci.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
