30.08.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

31 sierpnia

1888 – Została zamordowana Mary Ann Nichols, powszechnie uważana za pierwszą ofiarę słynnego Kuby Rozpruwacza, nigdy niezidentyfikowanego londyńskiego mordercy prostytutek.

1928 – W Berlinie odbyła się premiera musicalu Opera za trzy grosze Bertolta Brechta i Kurta Weila. Jest to adaptacja opery balladowej Opera żebracza (1728) Johna Gaya, satyry na burżuazję i wysokie sfery Londynu. Pamiętacie Balladę o Mackie Majchrze w wykonaniu Armstronga?

1913 – Urodził się Alfred Charles Bernard Lovell (zm. 6 sierpnia 2012) – angielski fizyk i radioastronom. Był pierwszym dyrektorem Obserwatorium Jodrell Bank (w latach 1945–1980). Dzięki funduszom z University of Manchester skonstruował największy wówczas na świecie sterowany radioteleskop, który teraz nosi jego imię – Radioteleskop Lovella i pozostaje nadal jednym z ważniejszych radioteleskopów na świecie. W 1961 roku otrzymał tytuł szlachecki.

1 września

1648 – Zmarł Marin Mersenne (ur. 8 września 1588) – francuski zakonnik, teolog, filozof, matematyk i teoretyk muzyki. W dziele Cogitata Physico-Mathematica z 1626 roku napisał, że liczby postaci 2^n – 1 (nazywane dziś liczbami Mersenne’a) są pierwsze dla n = 2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31, 67, 127, 257. Dopiero później wykazano, że twierdzenie to jest nieprawdziwe dla n = 67 i 257. Ale nazwa została. I to z pewnych względów ważne pojęcie.

1887 – Emile Berliner (1851 – 1929), niemiecko-amerykański przemysłowiec i wynalazca, opatentował gramofon – urządzenie do nagrywania i odtwarzania dźwięku. Walec wynalezionego wcześniej fonografu przez Thomasa Edisona zastąpił okrągłymi płytami cynkowymi oraz szklanymi pokrytymi woskiem (w późniejszym okresie szelakiem).

1898 – Ernest Rutherford, fizyk angielski, który latach 1895-1898 prowadził badania nad promieniowaniem wytwarzanym przez niektóre pierwiastki chemiczne i odkrył, że ta radiacja zawiera dwie składowe obdarzone ładunkiem elektrycznym, użył po raz pierwszy ich nazw. Promienie dodatnie nazwał promieniowaniem alfa, ujemne – promieniowaniem beta.

2 września

1859 – Rozpoczęła się największa w historii burza magnetyczna, która spowodowała awarie sieci telegraficznych w wielu miejscach na świecie. Zorza polarna widoczna wówczas na całym świecie została zaobserwowana nawet na Karaibach, a w Górach Skalistych była tak jasna, że blask obudził kopaczy złota, którzy zaczęli przygotowywać śniadanie, myśląc, że to już ranek. Podobna burza dzisiaj mogłaby spowodować globalną katastrofę, niszcząc całą energetykę.

1930 – Francuzi Dieudonné Costes i Maurice Bellonte na samolocie Bréguet XIX przelecieli po raz pierwszy nad północnym Atlantykiem w trudniejszym kierunku zachodnim.

1938 – Urodził się C. Wilson Markle Jr., kanadyjski inżynier, który wynalazł proces kolorowania filmów (1983) i szef Colorization Inc., filii Hal Roach Studios z siedzibą w Toronto. Jego metoda wykorzystywała komputery do przypisywania z góry określonych kolorów do odcieni szarości w każdej scenie. Wniosek o pierwszy patent na ten proces został złożony w Kanadzie dnia 11 lipca 1983 r. i wydany 1 grudnia 1987 r. (Nr 4 710 805).

3 września

1875 – Urodził się Ferdinand Porsche (zm. 30 stycznia 1951), konstruktor samochodów i innych pojazdów mechanicznych. Urodzony w Austro-Węgrzech, większość życia spędził w Niemczech. Doktor honoris causa kilkunastu światowych uczelni. Wraz z synem Ferrym i Erwinem Komendą zaprojektował Volkswagena „Garbusa”. Ferdinand Porsche skonstruował ponad 300 różnych pojazdów mechanicznych i uzyskał ok. 1000 patentów w branży motoryzacyjnej. W 1999 jury złożone z 33 dziennikarzy samochodowych przyznało mu tytuł „samochodowego inżyniera XX wieku”.

1945 – Na Ziemi Północno-Wschodniej, na północ od Spitsbergenu, skapitulowali członkowie ekspedycji meteorologicznej pod wodzą Wilhelma Dege, stając się ostatnim kapitulującym niemieckim oddziałem biorącym udział w II wojnie światowej. A wszyscy myślą, że koniec wojny był w maju…

2014 – Astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli, że Droga Mleczna jest częścią supergromady gwiazd 100 razy większej, niż dotychczas sądzono. Nazwano ją Laniakea. Jest ona długim łańcuchem galaktyk i pustek międzygalaktycznych. Zawiera około stu tysięcy galaktyk o łącznej masie ok. 10¹⁷ (jedynka z 17 zerami!) mas Słońca. Nazwa wywodzi się z języka hawajskiego i oznacza „niezmierne niebiosa”.

4 września

1849 – Amerykanin C. S. Bishop opatentował pierwszą zamiatarkę. Zamiatarka ta była pojazdem ciągnionym przez zaprzęg konny. Do końca XIX wieku w USA opatentowano 315 rozwiązań dotyczących zamiatarek. Pierwsza zamiatarka z własnym napędem została opatentowana w USA w 1868 roku.

1888 — Amerykanin George Eastman otrzymał patent na aparat fotograficzny na błonę zwojową i zarejestrował znak towarowy Kodak.

1951 – Pierwszy międzykontynentalny przekaz programu telewizyjnego. Było nim wystąpienie prezydenta USA Harry’ego S. Trumana.

5 września

1936 – Beryl Markham jako pierwsza kobieta przeleciała samotnie samolotem nad Oceanem Atlantyckim w trudniejszym kierunku zachodnim.

1945 – Szyfrant radzieckiej ambasady w Ottawie Igor Guzenko opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej GRU w Kanadzie i USA, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów.

1977 – NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1. Na początku 2022 roku sondę dzieliła od Ziemi odległość około 155 au i była ona najdalszym i ciągle działającym obiektem wysłanym w przestrzeń kosmiczną przez człowieka. Sygnał wysłany przez sondę w kierunku anten Deep Space Network potrzebował ponad 21 godzin na przebycie tej drogi, Pierwotnym celem misji Voyagera 1 było zbadanie Jowisza i Saturna oraz ich księżyców. Po zakończeniu eksploracji planet, główne zadanie stanowi badanie krańcowych obszarów heliosfery oraz pomiar właściwości fizycznych przestrzeni międzygwiezdnej. Przewiduje się, że zasilanie w energię elektryczną wystarczy do utrzymania funkcjonowania sondy i łączności z Ziemią do około 2025 roku.

6 września

775 p.n.e. – Chińscy astronomowie odnotowali najstarsze w historii zaćmienie Słońca.

1947 – Z pokładu amerykańskiego lotniskowca USS Midway (CV-41) została wystrzelona rakieta V-2, co było pierwszym w historii startem pocisku balistycznego z platformy mobilnej. 17 marca 1997 roku okręt został wykreślony z listy aktywnych okrętów US Navy. 10 stycznia 2004 dotarł do portu w San Diego, gdzie rzucił po raz ostatni kotwicę, a od 7 czerwca tego samego roku został oficjalnie otwarty jako okręt-muzeum.

1955 – Pierwszy dokładny zegar atomowy bazował na danych przejść między dwoma nadsubtelnymi poziomami stanu podstawowego atomu cezu-133. zbudował go Louis Essen w National Physical Laboratory w Anglii. To doprowadziło do przyjętej na całym świecie definicji sekundy opartej na czasie atomowym.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.