06.09.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

7 września

1776 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: amerykański miniaturowy okręt podwodny Turtle bez powodzenia zaatakował fregatę HMS Eagle, operującą na rzece Hudson koło Manhattanu. Była to pierwsza próba bojowego wykorzystania okrętu podwodnego w historii.

1829 – Urodził się Friedrich August Kekulé von Stradonitz (zm. 13 lipca 1896), wielki chemik niemiecki, współtwórca teorii budowy związków organicznych. Udowodnił (1858), że węgiel jest czterowartościowy i że jego atomy w związkach organicznych mogą tworzyć łańcuchy. Odkrywca (1866) pierścieniowej budowy benzenu, co zapoczątkowało nowy dział chemii organicznej – chemię związków aromatycznych.

1969 – Powstała Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Weksylologicznych. Nie wiecie co one robią? Ja też nie wiedziałem, ale zafrapowała mnie nazwa i sprawdziłem. Otóż weksylologia (z łac. vexillum – sztandar, chorągiew) – to dyscyplina pomocnicza historii. Zajmuje się chorągwiami jako rzeczywistymi i symbolicznymi znakami wojskowymi, państwowymi, terytorialnymi, organizacji i grup społecznych czy wyznaniowych. Wciąż pozostaje w silnym związku metodologicznym z heraldyką, z której się wywodzi i razem z którą tradycyjnie jest omawiana. Wszystko jasne?

8 września

1504 – We Florencji odsłonięto rzeźbę Dawid Michała Anioła. Uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł renesansowej rzeźby. Obok Piety jest najbardziej znaną rzeźbą tego artysty. Posąg Dawida ma 5,17 m wysokości, wykonany został z dbałością o detale – artysta wyrzeźbił nawet naczynia krwionośne.

1636 – W Newtowne (obecnie Cambridge) w Kolonii Zatoki Massachusetts założono Uniwersytet Harvarda (jako Harvard College, słowa uniwersytet użyto po raz pierwszy w roku 1780). To jedna z najważniejszych i najbardziej prestiżowych uczelni świata, od lat pierwsza na tzw. Liście Szanghajskiej. Jest też najbogatszą uczelnią świata – w 2015 r. jej majątek wynosił 37,6 mld USD.

1966 – Premiera pierwszego odcinka amerykańskiego serialu telewizyjnego Star Trek: The Original Series. Pierwotnie wyemitowano 79 odcinków, podzielonych na trzy sezony. Niepublikowany wcześniej pierwszy odcinek pilotowy, pochodzący z 1964 roku, trafił na antenę dopiero w 1988 roku. Powiedzieć o tym serialu, że jest kultowy – to nic nie powiedzieć. Oglądany jest i wznawiany do dziś.

9 września

1896 – Niemiecki chirurg Ludwig Rehn (1849-1930) przeprowadził pierwsza udaną operację serca. Został zapamiętany jako odkrywca przyczyn zachorowań na raka w lokalnych fabrykach aniliny. W 1880 przeprowadził pierwszą tyreoidektomię (operacyjne usunięcie całej tarczycy). Był pierwszym chirurgiem, który przeprowadził pomyślnie zakończoną operację serca. 9 września 1896 zszył ranę na sercu pchniętego nożem 22-letniego ogrodnika Wilhelma Justusa.

1913 – Rosyjski pilot Piotr Niestierow wykonał nad Kijowem samolotem Nieuport pierwszą w historii pętlę (najstarsza figura akrobacji lotniczej, wykonywana w płaszczyźnie pionowej w postaci zamkniętej krzywej). Niestierow wykonał również pierwszy w historii taran lotniczy (w którym zginął). Była to pierwsza w historii walka lotnicza (odbyła się 8 września 1914).

1971 – Ukazał się album Johna Lennona Imagine. Tytułowa piosenka to ballada rockowa. Jest antyreligijna, antynacjonalistyczna, niekonwencjonalna i antykapitalistyczna, szybko stała się nieformalnym hymnem lewicującej młodzieży świata. W 2004 roku utwór został sklasyfikowany na 3. miejscu listy 500 utworów wszech czasów czasopisma „Rolling Stone”. Cytat z piosenki – „Nad nami tylko niebo” – stał się mottem Portu lotniczego Liverpool-John Lennon.

10 września

1941 – Urodził się Stephen Jay Gould (zm. 20 maja 2002) amerykański paleontolog, popularyzator ewolucjonizmu. Prawie 25 lat nieprzerwanie publikował felietony naukowe pod wspólnym tytułem „Ten pogląd na życie” w miesięczniku „Natural History”. Wydał też kilka monografii naukowych poświęconych biologii ewolucyjnej i antropogenezie. Jest współtwórcą punktualizmu – koncepcji, w której ujęciu gatunki powstają bardzo szybko (w krótkim czasie następują widoczne zmiany morfologiczne), a później nie ulegają już szybkim przemianom. Niezbyt kochany przez fundamentalistów religijnych.

1963 – Afroamerykańscy uczniowie po raz pierwszy rozpoczęli naukę w szkole państwowej w stanie Alabama. Wydawało się, że to początek końca rasizmu. Musiało wiele lat upłynąć…

1977 – We Francji po raz ostatni użyto gilotyny. Pochodzący z Tunezji porywacz i morderca Hamida Djandoubi (w lipcu 1974 porwał i zamordował 21-letnią Francuzkę Elisabeth Bousquet) został ścięty w więzieniu Baumettes w Marsylii. Przy okazji informacja: urządzenia podobne do gilotyny były znane już wcześniej w różnych krajach Europy. Już w 1268 r. Konradyn, książę Szwabii, ostatni z rodu Hohenstaufów wraz ze swym przyjacielem Fryderykiem z Badenii zostali publicznie ścięci w Neapolu za pomocą urządzenia ze spadającym nożem. Z drugiej połowy XVI w. pochodzą ilustracje, na których widzimy już maszyny do zadawania śmierci, w których ciężki nóż spadał pod własnym ciężarem, wyzwalany przez pociągnięcie liny. Tak więc wyłączne kojarzenie tej maszyny z Rewolucją Francuską, a nawet w ogóle z Francją – nie ma zbyt wiele sensu.

11 września

1609 – Henry Hudson (żeglarz i odkrywca angielski, badacz Arktyki, 165-1611) odkrył wyspę Manhattan.

1822 – Kongregacja Indeksu (zajmowała się cenzurą publikacji i redagowaniem Indeksu ksiąg zakazanych) w Rzymie obwieściła, że nauka Mikołaja Kopernika o obrocie Ziemi wokół Słońca może być rozpowszechniana. Dość długo się panowie w sukienkach namyślali… Kongregacja Indeksu została rozwiązana przez papieża Benedykta XV 25 marca 1917, a jej kompetencje przejęła Kongregacja Świętego Oficjum.

1978 – Zmarła 40-letnia Brytyjka Janet Parker, ostatnia znana śmiertelna ofiara czarnej ospy. Szczepionka została wynaleziona w 1796 roku przez brytyjskiego lekarza Edwarda Jennera. Janet Parker pracowała jako fotograf medyczny w Uniwersytecie Medycznym w Birmingham. Zmarła po zakażeniu wirusem ospy prawdziwej, hodowanym w laboratorium znajdującego się piętro niżej od wydziału anatomii. Z powodu tego wypadku samobójstwo popełnił prof. Henry Bedson – rektor wydziału mikrobiologii. Polecamy tę informację do przemyślenia idiotom, znanym jako ruch antyszczepionkowy.

12 września

1812 – Urodził się Richard March Hoe, amerykański wynalazca i przemysłowiec (zm. 1886). W 1846 skonstruował rotacyjną prasę drukarską, która pozwalała na druk ok. 20.000 egzemplarzy gazety na godzinę. Wymagała ona jednak podawania pojedynczych arkuszy papieru. W 1871 Hoe zaprezentował model prasy zaopatrującej się automatycznie w papier z roli.

1940 – Odkryto paleolityczne malowidła naskalne w jaskini Lascaux we Francji. Jaskinia jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Od 1963 r. jest zamknięta dla zwiedzających; turystom udostępniana jest znajdująca się w pobliżu wierna kopia jaskini (otwarta w 1983). Czas powstania malowideł określany jest na 17 000 – 15 000 lat p.n.e.

1958 – Zaprezentowano pierwszy układ scalony, zaprojektowany przez Amerykanina Jacka Kilby’ego (Nobel 2000).

13 września

1584 – Zakończono budowę Escorialu pod Madrytem. Jest to monumentalny architektoniczny zespół pałacowo-klasztorno-biblioteczny w San Lorenzo de El Escorial, 45 kilometrów na północny zachód od Madrytu. Kompleks zbudowano z szarego granitu, w powściągliwym i surowym stylu późnego renesansu. Mury zewnętrzne budowli mają wymiary 207 × 153 metry, w środku znajduje się zaś podobno 1250 drzwi, 2500 okien i prawie 100 klatek schodowych, połączonych 16 kilometrami korytarzy. Kompleks wpisano na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

1860 – Z balonu unoszącego się nad Bostonem wykonano najstarsze zachowane do dziś zdjęcie lotnicze. Jego autorami są James Wallace Black i Samuel Archer King, a wykonano je z wysokości 630 metrów z lecącego balonu.

1899 – Pierwsza w historii amerykańska śmiertelna ofiara wypadku samochodowego. 68-letni agent nieruchomości Henry Bliss zginął potrącony na ulicy w Nowym Jorku.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.