20.09.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
21 września
1895 – Urodził się Juan de la Cierva y Codorníu (zm. 9 grudnia 1936) – hiszpański inżynier, konstruktor lotniczy i pilot. Jest konstruktorem (1919) pierwszego udanego wiatrakowca (przypominającego śmigłowiec samolotu z ruchomymi płatami nośnymi). Sam konstruktor nazwał swoją maszynę autożyrem.
1962 – Zmarła księżna Maria Bonaparte (Marie Princesse d’Empire, Princesse de Canino, Princesse de Grèce, Altesse Royale, ur. 2 lipca 1882) – francuska psychoanalityczka szkoły freudiańskiej. Przez ślub księżna grecka i duńska. Jedyna córka ks. Rolanda Bonaparte (wnuka Lucjana, brata Napoleona I) i bogatej Marie Félix-Blanc (spadkobierczyni François Blanca, twórcy kasyna w Monte Carlo). Oczywiście bardziej znana z powodu pochodzenia, niż z racji osiągnięć naukowych. Ma związki z Polską: jej córka wyszła za mąż za jednego z Radziwiłłów. W sumie w jednej biografii – kawał historii…
2003 – Zakończyła na sygnał z Ziemi istnienie i wieloletnią misję sonda kosmiczna Galileo, wystrzelona w 1989 roku przez agencję kosmiczną NASA w celu wykonania badań Jowisza, jego księżyców i pierścieni. W grudniu 1995 r. sonda stała się pierwszym sztucznym satelitą Jowisza oraz wprowadziła w jego atmosferę próbnik z aparaturą pomiarową. Galileo był pierwszą sondą, która zbliżyła się do planetoid. Podczas swej misji Galileo wykonał też obserwacje Wenus, Ziemi, Księżyca i komety Shoemaker-Levy 9. Jedna z najtrudniejszych i najbardziej naukowo owocnych misji kosmicznych człowieka.
22 września
1735 – Robert Walpole jako pierwszy brytyjski premier zamieszkał w rezydencji przy Downing Street 10. Niby banalna przeprowadzka, ale ten adres stał się symbolem polityki brytyjskiej na stulecia, do dziś… A załączone wyżej zdjęcie zna chyba każdy czytelnik gazet na świecie.
1959 – Uruchomiono połączenie telefoniczne między Europą a USA. A dziś się siada przed komputerem z włączonym Skype albo po prostu sięga po komórkę… I rozmawia jak z sąsiadką z tego samego domu. Warto się nad tym zastanowić; to się nazywa postęp, proszę państwa. A moja babcia przejechała się po Warszawie pierwszym tramwajem. Konnym.
2015 – Amerykański sąd federalny orzekł, że prawa autorskie Warner/Chappell Music do tekstu najbardziej popularnej anglojęzycznej piosenki Happy Birthday to You są nieważne. A kto ma lub miał prawa autorskie do naszego „Sto lat”? Przy okazji – powiadają, że w tzw. słusznie minionych czasach pewien cwaniak chciał zarejestrować prawa do „Międzynarodówki” i zamierzał w ten sposób puścić z torbami wszystkie partie komunistyczne świata. Nie wyszło. Ale może to nieprawda, taka sama legenda miejska jak o pomysłowej damie, która wykupiła za cenę makulatury setki portretów Marksa i handlowała nimi pod kościołami jako wizerunkiem świętego Józefa??
23 września
1806 – Zakończyła się ekspedycja Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, pierwsza, która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku.
1846 – Niemiecki astronom Johann Gottfried Galle odkrył planetę Neptuna. Neptun – to gazowy olbrzym, ósma, najdalsza od Słońca planeta w Układzie Słonecznym (przypominam, że Pluton został zdegradowany i obecnie nie jest uznawany za planetę). Nazwa planety pochodzi od rzymskiego boga mórz Neptuna. Wśród planet Układu Słonecznego jest czwartą pod względem średnicy i trzecią pod względem masy. Neptun jest ponad 17 razy masywniejszy od Ziemi.
2001 – W stanie Kerala w Indiach zakończyły się trwające z przerwami od 25 lipca opady czerwonego deszczu, który zawierał nieznane nauce żywe komórki. Tajemnica do dziś niesłychanie fascynująca. Łączna masa komórek wynosiła około 50 ton. Tajemnicze organizmy składały się w większości z węgla, tlenu oraz niewielkiej ilości innych pierwiastków, w tym metali ciężkich. Co ciekawe komórki nie zawierały DNA ani RNA, które posiadają wszystkie obecnie żyjące organizmy na Ziemi. W 2010 roku opublikowano artykuł, w którym opisano najnowsze odkrycie: komórki z Kerali zaczynają rozmnażać się w temperaturze 120 °C, w której nie przetrwałyby żadne inne organizmy.
24 września
1501 – Urodził się Girolamo Cardano (zm. 21 września 1576) – włoski matematyk, astrolog i lekarz epoki renesansu. Opublikował jako pierwszy metodę rozwiązywania równań algebraicznych trzeciego i czwartego stopnia; nie on je jednak opracował (wzory dla równań stopnia 3 znalazł Scipio de Ferro, czwartego – Ferrari). Noszą jednak nazwę wzorów Cardano… Oto siła propagandy!
1852 – W Paryżu Henri Jules Giffard wzniósł się na wysokość 1800 m i pokonał 27-kilometrową trasę na pierwowzorze sterowca własnej konstrukcji o napędzie parowym.
1960 – Zwodowano USS Enterprise (CVN-65), ósmy okręt o tej nazwie we flocie USA, pierwszy w historii lotniskowiec z napędem jądrowym. Pozostawał w służbie United States Navy przez pół wieku, uczestnicząc w większości kryzysów i konfliktów czasów zimnej wojny oraz po jej zakończeniu. Wycofany ze służby 1 grudnia 2012 roku. 3 lutego 2017 „Enterprise” został skreślony z listy okrętów US Navy podczas oficjalnej ceremonii, na której podjęto decyzję o jego zezłomowaniu.
25 września
1513 – Podczas podboju Panamy hiszpański konkwistador Vasco Núñez de Balboa jako pierwszy Europejczyk dotarł do wybrzeży Pacyfiku.
1996 – W Irlandii zamknięto ostatnie azyle sióstr magdalenek. W większości azyli od mieszkanek wymagano ciężkiej pracy fizycznej, głównie w pralniach, dlatego w Irlandii azyle były potocznie nazywane „pralniami magdalenek”. W ciągu 150-letniej historii istnienia azyli instytucja ta przyjęła około 30 000 kobiet, często wbrew ich woli. Rząd Irlandii wydał specjalne oświadczenie, przepraszające za ekscesy w azylach i uruchomił fundusz pomocy dla ofiar, do którego Kościół katolicki odmówił dołożenia się. W myśl zasady: zarzutom zawsze zaprzeczać i do niczego się nie przyznawać. Ale to już coraz mniej skuteczne.
2012 – Opublikowano obraz tzw. Ekstremalnie Głębokiego Pola Hubble’a , powstały na podstawie ponad 2 tys. zdjęć wykonanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a, przedstawiający ok. 5,5 tys. galaktyk, z których najodleglejsze znajdują się 13,2 mld lat świetlnych od Ziemi. Jest najdalej sięgające zdjęcie astronomiczne, jakie do tej pory wykonano w świetle widzialnym.
26 września
1889 – Pierwsza Generalna Konferencja Miar ustaliła (obowiązującą do 1960 roku) definicję metra jako odległość w temperaturze 0 °C i przy normalnym ciśnieniu atmosferycznym między dwiema głównymi kreskami na platynowo-irydowym wzorcu złożonym w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres pod Paryżem oraz (nadal obowiązującą) definicję i wzorzec kilograma.
1983 – Płk Stanisław Pietrow prawdopodobnie zapobiegł wojnie nuklearnej, ignorując błędne wskazania radzieckiego systemu wczesnego ostrzegania o wystrzeleniu 5 amerykańskich rakietowych pocisków balistycznych.
A było tak: 4 minuty po północy 26 września 1983 roku komputery w radzieckim centrum wczesnego ostrzegania wykryły wystrzelenie przez USA międzykontynentalnego pocisku balistycznego skierowanego w stronę ZSRR. Obserwujący ten alarm Pietrow przyjął, że doszło do błędu komputera, ponieważ wystrzelenie pojedynczego pocisku byłoby zachowaniem nieracjonalnym. Chwilę później komputery potwierdziły jednak wystrzelenie kolejnych czterech rakiet. W tej sytuacji Pietrow musiał podjąć decyzję; zdecydował się na złamanie przyjętych zasad i uznał, że choć nie ma pewności co do tego, czy problem jest błędem systemu, konsekwencją odpowiedzi zbrojnej będzie w każdym przypadku tylko zwiększenie liczby ofiar. Jak sam stwierdził: Pomyślałem jednak: nikt nie zaczyna ataku jądrowego za pomocą pięciu rakiet! Poza tym nie startowałyby one z jednej bazy. I rzeczywiście, jak się później okazało był to błąd systemu. Ze względu na tajemnicę wojskową wydarzenia te były trzymane w tajemnicy do 1998 roku. Dopiero po wielu latach Pietrow został uznany za bohatera: 21 maja 2004 roku otrzymał nagrodę World Citizen Award, 19 maja 2006 roku został uhonorowany przez Organizację Narodów Zjednoczonych, 24 lutego 2012 roku otrzymał Niemiecką Nagrodę Mediów (Deutscher Medienpreis), 17 lutego 2013 roku uhonorowany w Operze Sempera w Dreźnie nagrodą pokojową „Dresden-Preis”. Zmarł w maju 2017
Przy okazji zapytam: ma może gdzieś pomnik? Bo w tym kraju z dziesiątkami kiczowatych papieży i lechów-ale-nie-wałęsów – ani jednego.
2008 – Szwajcarski pilot wojskowy Yves Rossy przeleciał nad kanałem La Manche mając przymocowane do ciała skrzydła własnej konstrukcji z silnikami odrzutowymi. Około roku później (miał wówczas 50 lat) chciał wykonać podobny przelot z Maroka do Hiszpanii, ale to już mu się nie udało.
27 września
1822 – Francuz Jean-François Champollion poinformował o odczytaniu egipskich hieroglifów wyrytych na Kamieniu z Rosetty. Kamień znajduje się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Został odkryty podczas robót fortyfikacyjnych w średniowiecznej twierdzy w egipskim porcie Rosette 15 lipca 1799 r. przez kapitana Pierre’a-François Boucharda w trakcie wyprawy Napoleona do Egiptu.
1825 – Pierwszy w dziejach pociąg w regularnej komunikacji kolejowej odbył z 600 pasażerami przejazd na liczącej 15 km trasie Stockton-Darlington w Anglii.
1905 – Albert Einstein opublikował pracę o równoważności masy i energii. Nie wnikając w szczegóły: od tego dnia wiemy, że E = mc^2
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
