18.10.2022

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

19 października

1845 – W Dreźnie odbyła się premiera pierwszej wersji opery Tannhäuser Richarda Wagnera. Libretto opery Wagner oparł na średniowiecznej legendzie, inspirację czerpiąc m.in. z wersji Heinego. Uwertura do opery jest bardzo popularna i często wykonuje się ją osobno. Ja osobiście uwielbiam słynny chór pielgrzymów. Nic podobnie ponurego i monumentalnego chyba nie skomponowano. W każdym razie – ja nie znam.

1943 – Amerykanin Albert Schatz odkrył streptomycynę – antybiotyk stosowany w leczeniu gruźlicy.

1975 – Premiera filmu Lot nad kukułczym gniazdem w reżyserii Miloša Formana. Film uważany jest za jeden z najwybitniejszych w historii. Wielka rola Jacka Nicholsona. Pięć Oscarów i kolejne cztery nominacje.

20 października

1961 – W ZSRR przeprowadzono pierwszą w historii udaną próbę wystrzelenia pocisku balistycznego klasy głębina wodna-ziemia, uzbrojonego w głowicę termojądrową.

1968 – Podczas XIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Meksyku Amerykanin Dick Fosbury wynikiem 2,24 m zwyciężył w finale konkursu skoku wzwyż, po raz pierwszy stosując rewolucyjną wówczas technikę skoku zwaną flopem. Styl ten polega na wygięciu ciała do tyłu i przeskoczeniu poprzeczki w taki sposób, że znajduje się ona za plecami zawodnika. Dziś nikt już nie skacze inaczej. Ale to bardzo trudne.

1987 – Zmarł Andriej Nikołajewicz Kołmogorow (ur. 25 kwietnia 1903) – genialny radziecki matematyk, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa. Pracował nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej – w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w 1980. Jeden z największych matematyków w historii, wielki przyjaciel i nauczyciel wielu matematyków polskich. Doktor h.c. Uniwersytetu Warszawskiego.

21 października

1520 – W czasie swej wyprawy dookoła świata Ferdynand Magellan, żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej, odkrywca i morski podróżnik, odkrył cieśninę, nazwaną później jego imieniem. Wyprawa, która wypłynęła pod jego dowództwem, jako pierwsza opłynęła Ziemię. Zginął 27 kwietnia 1521 zabity przez mieszkańców wyspy Mactan w Archipelagu Filipińskim.

1680 – Założono sławny w całym świecie francuski teatr narodowy Comédie-Française w Paryżu. Wystawia w sposób tradycyjny, nieraz wręcz konserwatywny francuską klasykę. Zespół dzieli się na trzy grupy aktorów. Są to: „pensionaires” – którzy są zatrudnieni na etacie; „sociétaires” – „stowarzyszeni”, tj. aktorzy, którzy mianowani są dożywotnio, oraz „sociétaires honoraires”, czyli „honorowi stowarzyszeni” – emeryci, lub dawni „sociétaires”, którzy nie mają trwałego etatu w Komedii Francuskiej, a tylko czasami gościnnie (w polskim znaczeniu) występują na deskach sceny narodowej. Od 1993 roku jednym z „sociétaires honoraires” jest Andrzej Seweryn, który w Komedii Francuskiej nie tylko występuje, ale także reżyseruje.

1923 – W Deutsches Museum w Monachium uruchomiono pierwsze na świecie planetarium. Planetarium to miejsce lub urządzenie (projektor gwiazdowy) służące do odtwarzania wyglądu nieba w różnych szerokościach geograficznych oraz ruchów ciał niebieskich, a także zespół urządzeń i obiektów przeznaczonych do nauczania i popularyzacji astronomii. W Polsce istnieje obecnie ok. 30 planetariów. Największe to warszawskie planetarium „Niebo Kopernika”, Centrum Nauki Kopernik (otwarte w 2011 r., kopuła 16 m).

22 października

1797 – Francuz André-Jacques Garnerin wykonał pierwszy odnotowany skok ze spadochronem (z wysokości ok. 700 m). Jego żoną była Jeanne-Geneviève Garnerin (z domu Labrosse), która wkrótce poszła za jego przykładem i jako pierwsza kobieta na świecie skoczyła ze spadochronem w 1799 roku.

1844 – Wśród części protestantów doszło do tzw. wielkiego rozczarowania, które wiązało się z interpretacją biblijnej księgi Daniela przez niejakiego Williama Millera, który ogłosił, że Jezus Chrystus przyjdzie powtórnie właśnie o tym czasie. Jakoś się nie pojawił. Zwolennicy teologii Millera (swoją drogą – ciekawa postać, warto będzie o nim oddzielnie coś napisać) noszą nazwę adwentystów. W wyniku rozczarowania wiele tysięcy spośród uczestników ruchu millerowskiego odeszło od niego. Część z nich zwróciła się jednak ku Biblii w poszukiwaniu przyczyn rozczarowania. Wkrótce doszli do wniosku, że data została wyliczona prawidłowo, ale milleryści błędnie zinterpretowali wydarzenia z nią związane. To pewna prawidłowość, właściwa nie tylko fanatykom religijnym, ale w dużej mierze politykom: jak coś pójdzie „nie tak”, to winni są zawsze inni; albo pomyłka. Zastanawiająca jest liczba wierzących w te oświadczenia.

1883 – W Nowym Jorku otwarto Metropolitan Opera (potocznie The Met). Jest jedną z najlepszych rzeczy, jaką USA dały światu. Z Metropolitan związani byli dyrygenci Arturo Toscanini, Gustaw Mahler i wielu innych. Na scenie tej opery debiutowało wielu wspaniałych śpiewaków, m.in. Enrico Caruso, a wielu innych było związanych z nią przez wiele lat, m.in. Nellie Melba, Adelina Patti, Lilli Lehmann, Cesare Siepi, Adam Didur czy Jan i Edward Reszkowie. Jedyną polską operą (skomponowaną przez Polaka), jaką kiedykolwiek wystawiono w Metropolitan Opera był Manru, jedyne dzieło sceniczne Ignacego Jana Paderewskiego.

23 października

1739 – Wielka Brytania wypowiedziała Hiszpanii tzw. wojnę o ucho Jenkinsa (to konflikt zbrojny, który rozegrał się w Ameryce Północnej). Przyczyną konfliktu stały się ataki Hiszpanów na brytyjskie statki handlowe w rejonie Karaibów. Ostatecznie wojnę wypowiedziano po przemówieniu w parlamencie kapitana Roberta Jenkinsa, któremu Hiszpanie odcięli ucho (ściślej: stracił je w pojedynku). Wojna trwała 7 lat.

1906 – Alberto Santos-Dumont (brazylijski pionier lotnictwa, 1873-1932) na samolocie No.14-bis przeleciał dystans 60 m, zdobywając tym samym nagrodę Ernesta Archdeacona za przelot co najmniej 25 m. W gruncie rzeczy – nie tak dawno… Tempo rozwoju techniki jest oszałamiające, prawda?

1970 -– NaWielkiej Pustyni Słonej w stanie Utah Amerykanin Gary Gabelich na samochodzie rakietowym Blue Flame po raz pierwszy w historii przekroczył pojazdem naziemnym barierę 1000 km/h.

24 października

1831 – Na terenie Domu Fauna w Pompejach odnaleziono starożytną mozaikę Bitwa Aleksandra z Dariuszem. Obecnie jest przechowywana w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu. Jest kopią obrazu Filoksenosa z Eretrii zamówionego przez króla Macedonii Kassandra. Mozaika została wykonana za pomocą bardzo małych tesser, których bok ma długość 2–3 milimetrów. Użyto ich 1,5 do 2 milionów sztuk, a połączone zostały kolorową zaprawą. Barwienia zaprawy nie spotyka się w innych dziełach. Dom Fauna pochodzi z końca II wieku p.n.e. i zapewne wówczas wykonano mozaikę.

1857 – Założono angielski najstarszy klub piłkarski na świecie Sheffield F.C. Co to ma wspólnego z cywilizacją? Ot, zagwozdka – jak mówią Rosjanie…

1929 – Czarny czwartek: krach na giełdzie nowojorskiej zapoczątkował tzw. wielki kryzys. W ciągu dnia obrócono 13 milionami akcji, a w ciągu następnych kilku liczba ta doszła do 30 milionów. Wartość większości udziałów spadła praktycznie do zera. Inwestorzy stracili wszystko, a ci, którzy wzięli kredyty, zbankrutowali. Dłużników było tak wielu, że banki utraciły dużą część wkładów ludności. Wiele z nich ogłosiło też bankructwo. W ten sposób rozpoczęła się spirala zadłużenia.

25 października

732 – Zwycięstwo armii frankijskiej nad Arabami w bitwie pod Poitiers. Bitwa ta często uważana jest za jedną z najważniejszych w historii; tę, która powstrzymała Arabów przed podbojem Europy. Zapewne jest w tym pewna przesada (większe znaczenie zdaniem wielu miała skuteczna obrona Konstantynopola w latach 717–718), ale nie ulega wątpliwości, że Karol Młot, wódz Franków i Odon, książę Akwitanii, mają swoje poczesne miejsce w historii Europy.

1836 – Na paryskim Place de la Concorde odsłonięto 23-metrowy obelisk ze starożytnej świątyni w Luksorze, podarowany Francji w 1831 roku przez kedywa Egiptu Muhammada Alego. Dziś to jeden z symboli Paryża.

1875 – W Bostonie odbyło się prawykonanie I Koncertu fortepianowego Piotra Czajkowskiego. Jest to utwór napisany między listopadem 1874 a lutym 1875. Jedna z najpopularniejszych kompozycji Czajkowskiego oraz jeden z najbardziej znanych koncertów fortepianowych na świecie. Dedykowany dyrygentowi i pianiście Hansowi von Bülow. Pozostałe dwa koncerty fortepianowe Czajkowskiego są dużo mniej znane.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.