24.01.2023
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
25 stycznia
1628 – Holenderski malarz Johannes van der Beeck został skazany na 20 lat więzienia za niemoralność, herezję i przynależność do różokrzyżowców. Zarzuty były bardzo poważne, oskarżonego poddano torturom i groziło mu spalenie żywcem na stosie. Ostatecznie spalono wszystkie obrazy malarza, które uznano za pornografię. Dwa lata później po interwencji króla Karola I Torrentius opuścił więzienie, wyjechał do Anglii i został mianowany malarzem nadwornym monarchy. Ale z Anglii też musiał uciekać; za długa historia, by ją tu opowiadać. Do czasów współczesnych przetrwał tylko jeden obraz „Martwa natura z wędzidłem”, znana też pod tytułem „Alegoria wstrzemięźliwości”.
1799 – Amerykanin Eliakim Spooner opatentował siewnik rolniczy.
1858 – Na ślubie córki królowej Wiktorii po raz pierwszy zabrzmiał Marsz Weselny Feliksa Mendelssohna-Bartholdy’ego. Do dziś wykonano go miliony razy…
26 stycznia
1500 – Hiszpan Vicente Yáñez Pinzón jako pierwszy Europejczyk dotarł do Brazylii.
1788 – Założono pierwszą europejską osadę w Australii, która leżała na terenie dzisiejszego Sydney. Na pamiątkę tego wydarzenia 26 stycznia ustanowiono australijskim świętem narodowym.
1905 – W kopalni pod Pretorią został znaleziony największy i najczystszy diament Cullinan. Pierwotnie miał wymiary 10×6×5 cm i ważył 3106 karatów (621,2 g). Był najprawdopodobniej jeszcze większy – wskazywała na to jego pierwotna postać: nieregularny ośmiościan z widoczną płaszczyzną odłupania. Nazwę Cullinan nadano mu od nazwiska dyrektora angielskiej spółki diamentowej Thomasa Cullinana. Zakupiony przez rząd Transwalu za równowartość 150 000 funtów szterlingów i ofiarowany w 1907 roku królowi Edwardowi VII na jego 66. urodziny. Z diamentu Cullinan uzyskano 105 brylantów (9 dużych i 96 mniejszych) o łącznej masie 1063,65 karata, co stanowi 34,25% masy początkowej.
27 stycznia
1803 – Pierwsza część polskich legionistów wypłynęła z Genui na ogarnięte rewolucją antyfrancuską Haiti. Nie jest to najpiękniejsza data w rodzimej tradycji; cóż, legioniści pewnie uwierzyli Napoleonowi, że robią coś nie dla niego, ale dla Polski. A może po prostu było tak: rozkaz nie gazeta, do czytania nie służy… W każdym razie chlubienie się, że my zawsze za wolność waszą i naszą – jest trochę na wyrost.
1926 – John Logie Baird (szkocki inżynier) zaprezentował w Londynie swój nowy wynalazek, nazwany telewizorem. Tenże sam w 1928 przesłał transmisję telewizyjną z Europy do Ameryki Północnej, jak i Południowej, a także stworzył pierwszy system telewizji kolorowej. Wynalazca również noktowizora (1926).
2010 – Avatar w reżyserii Jamesa Camerona stał się najbardziej dochodowym filmem w historii kina. Mnóstwo innowacyjnych sztuczek technicznych, ale dla niżej podpisanego wydarzenie niepojęte. Lud jest dziwny. Dziś bije rekordy ciąg dalszy…
28 stycznia
1754 – Pisarz i hrabia Horace Walpole użył w liście do przyjaciela po raz pierwszy angielskiego terminu serendipity, na oznaczenie sytuacji, w której przypadkowo dokonuje się szczęśliwego odkrycia, zwłaszcza wtedy, gdy szuka się czegoś innego.
1820 – Rosyjska wyprawa Fabiana Bellingshausena i Michaiła Łazariewa dopłynęła jako pierwsza do Antarktydy.
1986 – Krótko po wystrzeleniu eksplodowała rakieta nośna wahadłowca Challenger, w wyniku czego zginęło wszystkich 7 astronautów na pokładzie. Akurat siedziałem przed telewizorem. Straszne widowisko.
29 stycznia
1728 – W Londynie odbyła się premiera Opery żebraczej z muzyką Johanna Christopha Pepuscha i librettem Johna Gaya. Ballada o Mackie Majchrze ma z tym dziełem wiele wspólnego, ale to nie z tego, to Kurta Weila ze znacznie późniejszych czasów…
1919 – Stany Zjednoczone jako pierwszy kraj na świecie uznały niepodległość Polski. To się pamięta. 104 lata.
1978 – Szwecja jako pierwszy kraj na świecie wprowadziła zakaz sprzedaży sprayów zawierających freon uszkadzający powłokę ozonową. Dziś to zakaz powszechny.
30 stycznia
1607 – Na Kanale Bristolskim, między Walią a Półwyspem Kornwalijskim, doszło do powstania gigantycznych fal nieznanego pochodzenia, które następnie z ogromną siłą uderzyły w wybrzeże, zmiatając kilkaset domów i zabijając około 2 tys. osób. Zjawisko niewyjaśnione do dziś – i chyba takie zostanie. Są takie rzeczy na Ziemi i Niebie, o których się nie śniło waszym filozofom…
1826 – Otwarto most wiszący Menai Suspension Bridge pomiędzy wybrzeżem walijskim a wyspą Anglesey, będący wówczas – i przez 8 lat – najdłuższym mostem wiszącym na świecie. Całkowita długość mostu wynosi 304,8 m, a główne przęsło mostu liczy 176,5 m.
1932 – W Londynie ukazała się powieść Nowy wspaniały świat Aldousa Huxleya. Uważana za jedną z najważniejszych książek XX wieku, jest to powieść o charakterze proroctwa i przestrogi, którą próbuje ostrzec ludzkość przed utopią, przedkładającą trwałą szczęśliwość i wygodę nad wzloty i upadki w świecie pełnym emocji. Krytykowane wartości autor dostrzegał u podstaw ery przemysłowej.
31 stycznia
1542 – Hiszpan Álvar Núñez Cabeza de Vaca jako pierwszy Europejczyk dotarł do wodospadu Iguaçu na dzisiejszej granicy argentyńsko-brazylijskiej. Wodospad ma szerokość około 2 km i składa się z 275 odrębnych progów skalnych. Średni przepływ wody wynosi 1756 m³/s. Szum wody słyszany jest w promieniu 20 km. Największy spadek to 82 m, a więc wysokość większa niż wodospadu Niagara.
1892 – Na skoczni w norweskim Holmenkollen odbył się pierwszy w historii konkurs skoków narciarskich.
1930 – Amerykańskie przedsiębiorstwo 3M wprowadziło do sprzedaży taśmę klejącą. Niby błahy wynalazek, a rewolucyjny; na przykład, zmienił całkowicie sposób montażu taśmy filmowej.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
