21.02.2023
Kolejny tydzień…
… przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
22 lutego
1846 – Po raz ostatni (z okazji urodzin Waszyngtona) zabrzmiał słynny amerykański Dzwon Wolności, bo tego dnia pękł po raz drugi. To historyczny symbol wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Dzwon jest obecnie eksponatem muzealnym w Filadelfii, nie jest jednak do końca oryginalny. Pierwotny dzwon został odlany w Londynie, niedługo po przywiezieniu go do Filadelfii pękł. Miejscowi rzemieślnicy John Pass i John Stow odlali nowy dzwon w 1753, używając metalu z pierwszego dzwonu.
1904 – Na Antarktydzie została założona (najstarsza na kontynencie) argentyńska stacja badawcza Orcadas.
1997 – Naukowcy z Instytutu Roslin pod Edynburgiem w Szkocji poinformowali o sklonowaniu pierwszego ssaka – owcy Dolly. Spodziewaliśmy się wtedy, że rychło dowiemy się o klonowaniu człowieka, ale wszystkie dotychczasowe doniesienia o takim dokonaniu okazały się bujdą. Sprawa jest zresztą dość wątpliwa etycznie, ale nie ulega wątpliwości, że w końcu ktoś to zrobi.
23 lutego
532 – Rozpoczęto budowę świątyni Hagia Sophia w Konstantynopolu. Pierwotny budynek powstał jako kościół Mądrości Bożej (zwany też Wielkim Kościołem). Była to najwyższa rangą świątynia w Cesarstwie Bizantyńskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy bizantyńskich, na przestrzeni wieków niedościgniony wzór świątyni doskonałej i niemal symbol Kościoła bizantyńskiego. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w roku 1453 została zamieniona na meczet. W roku 1934 stała się z polecenia Mustafy Kemala Atatürka muzeum. W 2016 roku decyzją Erdogana stała się ponownie obiektem religijnym.
1893 – Rudolf Diesel opatentował silnik wysokoprężny. Dziś ekolodzy chętnie by go pewnie „odpatentowali”…
1909 – W Nowej Szkocji wzbił się w powietrze pierwszy na terenie Kanady samolot, którego współkonstruktorem był Alexander Graham Bell.
24 lutego
1582 – Papież Grzegorz XIII wydał bullę Inter gravissimas wprowadzającą kalendarz gregoriański. Czyli ten, którego używamy do dziś.
1868 – Andrew Johnson jako pierwszy prezydent USA został postawiony przez Izbę Reprezentantów w stan oskarżenia w procedurze impeachmentu. Do usunięcia go z urzędu zabrakło jednego głosu. Johnson był wiceprezydentem za czasów Lincolna i został 17. prezydentem USA po jego śmierci. Nie został jednak wybrany na kolejną kadencję; nawet nie otrzymał nominacji.
1905 – Zakończono drążenie najdłuższego wówczas kolejowego Tunelu Simplońskiego w Szwajcarii. Tunel kolejowy wydrążony w masywie Monte Leone w Alpach Lepontyńskich, na wysokości 634–705 m n.p.m., liczy 19,8 km długości i łączy miasta Brig i Domodossola (Szwajcarię i Włochy); uważany jest za jedno z większych osiągnięć inżynierii lądowej XIX wieku (oddano go do użytku w roku 1906), a przez blisko 50 lat był za najdłuższym tunelem świata. Obecnie pierwsze miejsce ma Delaware Aqueduct w USA (137 km), służący do transportu wody. Najdłuższym tunelem kolejowym jest japoński Seikan Tunnel (ok. 54 km).
25 lutego
1570 – Papież Pius V ekskomunikował królową Anglii Elżbietę I Tudor. Zdaje się, że specjalnie jej to nie zaszkodziło w rządzeniu, natomiast umocniło anglikanizm. Panowała 44 lata, do 1603 roku. Była jedynym dzieckiem z drugiego małżeństwa Henryka VIII Tudora z Anną Boleyn, które dożyło wieku dojrzałego.
1909 – Urodził się Lew Andriejewicz Arcymowicz (zm. 1 marca 1973) – rosyjski i radziecki fizyk. Prowadził badania w zakresie optyki elektronicznej, fizyki jądrowej i atomowej, głównie dotyczące kontrolowanych reakcji syntezy termojądrowej. Był współodkrywcą promieniowania neutronowego plazmy wysokotemperaturowej. Pod jego kierownictwem stworzyli w 1950 Igor Tamm i Andriej Sacharow (według własnej koncepcji) tokamaka, czyli urządzenie do przeprowadzania kontrolowanej reakcji termojądrowej. Pierwsze urządzenie tego typu powstało w roku 1956 w Instytucie Energii Atomowej w Moskwie. Największy obecnie tokamak JET został zbudowany w Wielkiej Brytanii.
1956 – Nikita Chruszczow podczas XX Zjazdu KPZR wygłosił referat O kulcie jednostki i jego następstwach. Jeden z najdonioślejszych dokumentów XX wieku; od jego ogłoszenia rozpoczął się ostateczny upadek komunizmu w wersji stalinowskiej. Kopię jednego z egzemplarzy zdobył wywiad izraelski i przekazał CIA, która ujawniła treść prasie światowej; podobno chodzi o wersję polską. Ani to wydarzenie naukowe, ani kulturalne; ale przełomowe.
26 lutego
1789 – Padł angielski ogier-reproduktor Eclipse. Niby mało ważny incydent, ale ten kasztanowaty koń pełnej krwi angielskiej jest przodkiem 80% obecnie żyjących koni wyścigowych… Wygrywał właściwie wszystkie wyścigi, w których startował. Jego szczątki znajdują się teraz w Jockey Club Museum w Newmarket.
1852 – Urodził się John Harvey Kellogg (zm. 1943), amerykański lekarz, pionier rynku płatków żywnościowych. Jego brat, William K. Kellogg, osłodził jego płatki kukurydziane i rozpoczął ich produkcję przemysłową. Przedsiębiorstwo produkcyjne zostało założone w 1906 roku pod nazwą Battle Creek Toasted Corn Flake Company. Pierwszym wytwarzanym produktem były właśnie płatki kukurydziane Kellogg’s Corn Flakes.
1896 – Francuski chemik i fizyk Henri Becquerel, obserwując wpływ skały zawierającej uran na materiał światłoczuły, odkrył zjawisko radioaktywności. Niektórzy przypisują to odkrycie Marii Curie, ale ona odkryła pierwszy pierwiastek promieniotwórczy, czyli rad.
27 lutego
1814 – W Wiedniu odbyła się premiera VIII symfonii Ludwiga van Beethovena.
1879 – Constantin Fahlberg i Ira Remsen z Johns Hopkins University w Baltimore odkryli sztuczny słodzik – sacharynę. Przez pewien czas posądzano ją o rakotwórczość, ale w 2000 r. Kongres Stanów Zjednoczonych wycofał wymóg podawania ostrzeżeń o ryzyku zdrowotnym spożywania produktów zawierających sacharynę.
1932 – James Chadwick (fizyk angielski, 1891-1974) ogłosił na łamach tygodnika „Nature” odkrycie neutronu. W trzy lata później dostał za to Nobla. To cząstka subatomowa, występująca w jądrach atomowych. Jest elektrycznie obojętna. Masę spoczynkową ma nieco większą od protonu. Ciekawostka: Chadwick został studentem fizyki przez pomyłkę, której nie śmiał sprostować. Otóż chciał zdawać egzamin wstępny na matematykę, ale pomylił się i usiadł wśród kandydatów na fizyków…
28 lutego
1854 – Założono amerykańską Partię Republikańską. A niektórzy myślą, że Demokraci i Republikanie to tak współzawodniczyli od samego początku… Co więcej, na początku była to partia postępowa, przeciwna niewolnictwu. Obecnie uchodzi za partię silnie konserwatywną.
1935 – Amerykański chemik Wallace Hume Carothers wynalazł nylon. Wiadomość o jego wynalezieniu podano do publicznej wiadomości w roku 1938 i w tym roku wprowadzono na rynek pierwsze produkty z nylonu: szczoteczkę do zębów z włosiem nylonowym oraz, co odbiło się większym echem, nylonowe pończochy w 1940 roku. Wynalazca nie doczekał bezprzykładnego sukcesu swojego odkrycia. Chorował na cyklofrenię i w przebiegu fazy depresyjnej popełnił samobójstwo, wypijając roztwór cyjanku potasu.
2005 – Amerykański miliarder Steve Fossett rozpoczął solowy lot dookoła świata na pokładzie samolotu GlobalFlyer.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
