14.03.2023
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
15 marca
44 p.n.e. – Juliusz Cezar w dniu id marcowych został zamordowany przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa i Gajusza Kasjusza. Coś podobnego dość często się przytrafiało potem w historii różnym dyktatorom i przeciwnikom demokracji. Ale jakoś rzadko z tego wyciągali wnioski.
1937 – Przy Cook County Hospital w Chicago utworzono pierwszy na świecie bank krwi.
1962 – Bell Canada jako pierwsza przedsiębiorstwo telekomunikacyjne na świecie zaoferowało komercyjne połączenia faksowe. Jeszcze się podobno gdzieniegdzie tego urządzenia używa. Ale już żyją ludzie, którzy go nigdy w życiu nie widzieli. Dla nich fotografia.…
16 marca
1846 – Urodził się baron Magnus Gösta Mittag-Leffler (zm. 7 lipca 1927), wielki szwedzki matematyk. W 1882 założył pismo „Acta Mathematica”. Gdy w 1903 Francuska Akademia Nauk nie nominowała Marii Skłodowskiej-Curie jako kandydatki do Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, dzięki jego interwencji Komitet Noblowski ustąpił i przyznał jej tę nagrodę.
1919 – Walter Gropius (architekt modernistyczny, jeden z głównych przedstawicieli stylu międzynarodowego) zjednoczył i reaktywował sławną szkołę rzemiosła, sztuki użytkowej i architektury Bauhaus w Weimarze (od 1925 działała w Dessau).
1966 – Po 22 dniach spędzonych w kosmosie powróciły na Ziemię radzieckie psy Ugołok i Wietierok. Był to – jak dotychczas! – najdłuższy psi pobyt w kosmosie.
17 marca
1713 – W Liptowskim Mikulaszu został stracony słowacki zbójnik Juraj Jánošík. A mnóstwo ludzi myśli, że to polski bohater ludowy z Zakopanego…
1834 – Urodził się Gottlieb Wilhelm Daimler, właściwie Däumler (zm. 6 marca 1900) – niemiecki inżynier, konstruktor i przemysłowiec. Wspólnie z Wilhelmem Maybachem (1846–1929) zbudował jednocylindrowy czterosuwowy silnik spalinowy, a jako paliwo zastosowali benzynę. Razem też skonstruowali jeden z pierwszych motocykli.
1931 – W amerykańskim stanie Nevada zalegalizowano hazard. Czego to ludziom niegdyś zabraniano, a dziś się dozwala? Ale ciągle trwają też próby działania w przeciwnym kierunku.
18 marca
1314 – W Paryżu spłonęli na stosie przełożeni mnichów-rycerzy z zakonu templariuszy, w tym jego ostatni wielki mistrz Jakub de Molay. Wydarzenia te i losy zakonu stały się motywem wielu dzieł literackich, a także filmów. Oczywiście chodziło nie o zbrodnie czy głoszone jakoby przez templariuszy herezje, ale o ich bogactwa, na które miał ochotę król Francji.
1959 – premiera westernu nad westernami Rio Bravo w reżyserii Howarda Hawksa. Od tego czasu niżej podpisany obejrzał ten film jakieś 100 razy.
1965 – Wystrzelono w ZSRR statek kosmiczny Woschod 2 z Pawłem Bielajewem i Aleksiejem Leonowem, który odbył pierwszy w dziejach spacer kosmiczny (w skafandrze typu Bierkut). Spacer trwał 12 minut i 9 sekund. Powrót do wnętrza statku okazał się niezwykle utrudniony z powodu powiększenia się objętości skafandra w warunkach próżni kosmicznej. Ale wszystko skończyło się dobrze. W 1975 roku Leonow poleciał w Kosmos po raz drugi. Jego statek łączył się wtedy kilkakrotnie z amerykańskim statkiem Apollo. Generał major Leonow zmarł 11 października 2019 r.
19 marca
1859 – W paryskim Teatrze Lirycznym odbyła się premiera opery Faust Charlesa Gounoda.
1915 – 15 lat przed oficjalnym odkryciem po raz pierwszy sfotografowano Plutona. To dość zabawne: astronomowie mieli to ciało niebieskie na zdjęciu i nie zauważyli niczego niezwykłego. W nauce nie takie przeoczenia się zdarzały.
1953 – Odbyła się 25. ceremonia wręczenia Oscarów, pierwsza transmitowana przez telewizję. Najlepszym filmem wybrano wówczas Cecila B. DeMille − Największe widowisko świata. A przegrało w tej konkurencji genialne − W samo południe Stanleya Kramera… Na osłodę dostało nagrody za rolę męską, montaż, muzykę i za najlepszą piosenkę.
20 marca
1345 – Nastąpiła koniunkcja (ustawienie w jednej linii) Marsa, Jowisza i Saturna, łączona przez ówczesnych astrologów z rozpoczętą wkrótce epidemią tzw. czarnej śmierci w Europie. Potem obciążano za to Żydów lub heretyków. Ciekawe, że po siedmiu blisko wiekach liczba ludzi mówiących różne bzdury nie zmalała do zera…
1602 – Utworzono Holenderską Kompanię Wschodnioindyjską, pierwszy na świecie koncern międzynarodowy oraz pierwszą na świecie kompanię, wypuszczającą akcje, papiery wartościowe, dla finansowania swojej działalności. Najstarsza zachowana akcja wyemitowana przez Kompanię pochodzi z 9 września 1606.
1782 – Premier Wielkiej Brytanii Frederick North podał swój rząd do dymisji, po wyrażeniu mu przez Izbę Gmin (pierwszego w historii parlamentaryzmu) wotum nieufności, w związku z klęską wojsk brytyjskich pod Yorktown w wojnie o niepodległość USA.
21 marca
1349 – W niemieckim Erfurcie dokonano masakry około 900 Żydów oskarżonych o wywołanie epidemii tzw. czarnej śmierci. Patrz notka z dnia poprzedniego. Następnego dnia podobne wydarzenia nastąpiły w Fuldzie.
1496 – W Wenecji odsłonięto pomnik Bartolomeo Colleoniego (ur. ok. 1395 / 1400, zm. 1475 – kondotier włoski w służbie Mediolanu i Wenecji). W Warszawie, na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych, znajduje się współczesny odlew posągu. Inna zabytkowa kopia pomnika, wykonana w roku 1913 dla Muzeum Miejskiego w Szczecinie, została w roku 2002 ustawiona na szczecińskim Placu Lotników.
1901 – Zwodowano RRS Discovery, ostatni drewniany trójmasztowiec zbudowany na Wyspach Brytyjskich. Koniec epoki żaglowców był blisko. Zresztą i ten miał zapasowy silnik parowy. Statek uczestniczył w słynnej trzyletniej wyprawie eksploracyjnej Roberta F. Scotta na Antarktydę.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
