04.04.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

5 kwietnia

1821 — Po ponad 4 miesiącach dryfowania w szalupach uratowano pozostających przy życiu rozbitków z zatopionego przez kaszalota statku wielorybniczego Essex. Zdarzenie to zainspirowało Hermana Melville’a do napisania powieści Moby Dick.

1953 – Uruchomiono pierwszy model komputera stacjonarnego IBM 701 przeznaczonego do szerszej dystrybucji. Wielki sukces komercyjny.

1969 – Leonid Teliga (1917-1970) na jachcie SY Opty okrążył samotnie Ziemię. Przed nim (trzema jachtami) okrążył Ziemię tylko jeden Polak – Władysław Wagner. Kto jeszcze pamięta ówczesną fetę? W czasie wojny Teliga latał w polskim 300 Dywizjonie Bombowym Ziemi Mazowieckiej jako strzelec pokładowy. Dwukrotnie został odznaczony Medalem Lotniczym.

6 kwietnia

1327 – Włoski poeta Francesco Petrarca (1304-1374) miał w kościele w Awinionie po raz pierwszy ujrzeć Laurę, której poświęcił później 366 utworów poetyckich. Kwestia istnienia adresatki sonetów budzi skądinąd wiele kontrowersji: nawet dla ludzi żyjących w czasach poety Laura była osobą zupełnie nieznaną. Choć przyjmuje się na ogół, że istniała, żadne próby zidentyfikowania jej z jakąś znaną nam postacią nie okazały się przekonujące. Ale wiersze są faktem; i to jest ważne.

1896 – W Atenach rozpoczęły się pierwsze nowożytne Igrzyska Olimpijskie. Pierwszym mistrzem olimpijskim został amerykański trójskoczek James Connolly. Connolly zwyciężył w tej konkurencji rezultatem 13,71 m, pokonując następnego zawodnika o ponad metr. W Atenach startował również w skoku wzwyż, w którym zajął 2. miejsce ex aequo z Robertem Garrettem (zwyciężył Ellery Clark) oraz w skoku w dal, gdzie był trzeci za Clarkiem i Garrettem.

1943 – Ukazała się powieść Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupéry’ego.

7 kwietnia

1724 – W kościele św. Mikołaja w Lipsku Johann Sebastian Bach poprowadził prawykonanie swej Pasji według św. Jana.

1827 – Angielski aptekarz John Walker sprzedał pierwsze pudełko wynalezionych przez siebie zapałek.

1969 – Opublikowano RFC 1. Jest to symboliczna data zapoczątkowania funkcjonowania Internetu. Request for Comments – (dosłownie: prośba o komentarze) to zbiór technicznych oraz organizacyjnych dokumentów, mających formę memorandum, związanych z Internetem oraz sieciami komputerowymi. Każdy z nich ma przypisany unikatowy numer identyfikacyjny, zwykle używany przy wszelkich odniesieniach. Publikacją RFC zajmuje się Internet Engineering Task Force. Dokumenty nie mają mocy oficjalnej, jednak niektóre z nich zostały później przekształcone w oficjalne standardy sieciowe

8 kwietnia

1820 – Na greckiej wyspie Milos odnaleziono posąg Wenus z Milo. Został znaleziony przez greckiego wieśniaka Jorgosa w okolicach teatru na terenie akropolu w Adamas, głównym porcie greckiej wyspy Milos, leżącej w archipelagu Cyklad na Morzu Egejskim. Posąg w imieniu francuskiego ambasadora w Turcji, markiza de Rivière, kupił francuski żeglarz Jules Dumont d’Urville. Figura jeszcze wtedy miała ręce. Według legendy straciła je, gdy statek d’Urville’a roztrzaskał się o skały w pobliżu wyspy. Markiz de Rivière sprezentował Wenus Ludwikowi XVIII. Od 1821 posąg znajduje się w Luwrze.

1869 – Urodził się Harvey Williams Cushing (zm. 1939) – amerykański lekarz, neurochirurg, jeden z twórców neurochirurgii i jej zastosowania w endokrynologii oraz leczeniu nowotworów mózgu. Wprowadził narzędzia i metody operacyjne, które umożliwiały opanowanie krwawień z naczyń mózgowych, chirurgiczne leczenie neuralgii nerwu trójdzielnego oraz zabiegi na przysadce. Choroba Cushinga to gruczolak przysadki mózgowej.

2016 — Pierwsze lądowanie pierwszego stopnia rakiety orbitalnej prywatnej firmy SpaceX na platformie morskiej (Falcon 9, lot 23). Firma została założona w roku 2002 przez Elona Muska, twórcę m.in. firm Zip2 i PayPal.

9 kwietnia

1860 – Na wynalezionym przez Francuza Édouarda-Léona Scotta de Martinville fonautografie zarejestrowano najstarsze nagranie ludzkiego głosu. W 2008 roku grupa Amerykanów odnalazła w paryskich archiwach tak zapisane przez Scotta dźwięki i odtworzyła je komputerowo. Najstarszy odtworzony fragment (20 sekund) pochodzi właśnie z 1860 roku. Wynalazca śpiewa francuską piosenkę ludową Au Clair de la Lune… Przed odkryciem tych fonautogramów najstarszym znanym nagraniem śpiewu był chóralny koncert muzyki Haendla, zapisany w 1888 roku na edisonowskim fonografie.

1867 – Senat Stanów Zjednoczonych ratyfikował zakup Alaski. Stany Zjednoczone zakupiły teren obecnego stanu Alaska o powierzchni około 1 518 800 km² za kwotę 7,2 miliona dolarów amerykańskich (równowartość dzisiejszych 122,6 milionów dolarów amerykańskich od Rosji. Jedna ze stron zrobiła niezły interes. Domyślności Czytelników pozostawiam — która?

2008 — Tajna Rada Wielkiej Brytanii zaakceptowała zmiany prawa prowadzące do wprowadzenia demokracji i likwidacji ostatniego w Europie systemu feudalnego na wyspie Sark. De facto ustrój wyspy to nadal feudalna monarchia dziedziczna pod władzą seniora, uznająca zwierzchność króla Anglii (lenno). Nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa ani Unii Europejskiej. Wyspę zamieszkuje kilkuset mieszkańców. Jest położona na kanale La Manche 32 km od wybrzeża Normandii, 22 km od wyspy Jersey i 10 km od wyspy Guernsey. Jej powierzchnia wynosi 5,5 km².

10 kwietnia

1633 – W Londynie po raz pierwszy pojawiły się w sprzedaży banany. Przy okazji dementujemy mit, jakoby w końcówkach tych owoców mogły znajdować się lamblie – pasożyty lambliozy. Ciemna końcówka owocu jest pozostałością po kwiatostanie. Nie jest również prawdą, że Unia Europejska wprowadziła jakieś normy krzywizny banana.

1710 – W Wielkiej Brytanii uchwalono pierwszą na świecie ustawę o prawie autorskim.

1815 – Erupcja indonezyjskiego wulkanu Tambora, jedna z najpotężniejszych spośród zanotowanych w czasach nowożytnych, która w 1816 spowodowała rok bez lata i klęskę głodu na półkuli północnej. Z wulkanu wydobyło się ok. 100 km³ materiału; słup wybuchu osiągnął wysokość 44 km. Wybuch był słyszany w promieniu ponad 2000 km. Popiół wulkaniczny został rozrzucony w promieniu 1300 km.

11 kwietnia

1755 – Urodził się James Parkinson (zm. 21 grudnia 1824) – angielski aptekarz, lekarz, geolog, paleontolog i działacz polityczny. Pierwszy w 1817 roku opisał objawy drżączki poraźnej (łac. Paralysis agitans) w pracy Essay on the Shaking Palsy. Na jego cześć choroba ta została później nazwana chorobą Parkinsona. Co roku w rocznicę urodzin Jamesa Parkinsona obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Parkinsona.

1943 – Odbył się pierwszy lot śmigłowca PV-2 konstrukcji Franka Piaseckiego. Frank Nicholas Piasecki (ur. 24 października 1919, zm. 11 lutego 2008) – amerykański konstruktor lotniczy, pionier budowy śmigłowców. Twórca konstrukcji PV-2, będącej drugim śmigłowcem, który wzniósł się w powietrze na terenie Stanów Zjednoczonych. Twórca pierwszych dwuwirnikowych śmigłowców, w których wirniki zamontowano w układzie tandem. Jego ojciec w 1915 roku wyemigrował z Polski do USA.

2013 – Zmarł Hilary Koprowski (ur. 5 grudnia 1916 w Warszawie) – polski lekarz, wirusolog i immunolog, odkrywca i twórca pierwszej w świecie (1950), skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Od 1951 r. w Polsce trwała epidemia polio, początkowo rocznie chorowało 2–3 tysiące dzieci, w 1958 roku już 6 tysięcy. Koprowski dzięki swym wpływom uzyskał od firmy farmaceutycznej Wyeth dziewięć milionów dawek, które zużytkowano w czasie ośmiu miesięcy szczepień. Efekt był natychmiastowy, liczba zachorowań zaczęła gwałtownie spadać. O ile w 1959 roku zanotowano jeszcze ponad 1000 zachorowań, o tyle w roku 1963 już tylko 30 nowych przypadków, a liczba zgonów spadła z kilkuset rocznie do dwóch. Wiele lat mieszkał w USA, opublikował ponad 850 prac naukowych, przez wiele lat kierował Instytutem Wistara w Filadelfii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.