Jerzy Klechta: Stalinizm w „Dziennikach” Marii Dąbrowskiej26 min czytania

Chroniła „Dzienniki”, drżała o nie, także w PRL. Nie wiemy kogo wtajemniczyła w ich pisanie, prawdopodobnie Stanisława Stempowskiego i pisarkę Annę Kowalską. Wiadomo, że lękała się o nie, pisała je ręcznie, w zeszytach, nie na maszynie, z której korzystała przy innych pracach twórczych. Pisała w „Dziennikach” prawdę i tylko prawdę. Miała pełną jasność tego, co mogło ją czekać, gdyby dostały się w niepowołane ręce.

W spojrzeniu na 45 lat Polski Ludowej popełniany jest pewien błąd. Jest nim zrównywanie lat stalinowskich z innymi okresami. Stalinizm w Polsce obejmuje lata 1948-1955. Nigdy potem nie zapanował w Polsce tak nieludzki system. Towarzyszom radzieckim „dosyłano” na Syberię oficerów AK i armii gen. Andersa. Tysiące górników ze Śląska wywożono w głąb Rosji pod pretekstem ich sympatii proniemieckich. Warto przytoczyć głośne kiedyś na cały świat dramatyczne wydarzenie, nie z Polski co prawda, lecz stalinizm był wszędzie nieludzki. Poeta rosyjski Osip Mandelsztam (urodzony w Warszawie) napisał wiersz o Stalinie, nie był drukowany, skądże, jednak agenci NKWD krążyli w otoczeniu poety, wiersz znalazł się na biurku dyktatora. Oto jego fragment:

…A w półsłówkach, półrozmówkach naszych
Cień górala kremlowskiego straszy.
Palce, tłuste jak czerwie, w grubą pięść układa,
Słowo mu z ust pudowym ciężarem upada.
Śmieją się karalusze wąsiska
I cholewa jak słońce rozbłyska…

Mandelsztam nie został zabity kulą w tył głowy, to byłoby zbyt „humanitarne”. Stalin nadzorował, aby poeta umierał latami, wolno zamęczano go na śmierć. Dąbrowska podobnego wiersza nie napisała, lecz w „Dzienniku” nie kryła obrzydzenia i nienawiści do „chorążego pokoju” (takie było jedno z „pokojowych” określenie funkcji zbrodniarza). W „Dziennikach” przytoczyła następujący „ustępowy wierszyk”:

Sraj na trumnę Lenina,
sraj na trumnę Stalina,
sraj na cały ten rząd pieski,
ale nie sraj na te deski.
Polaku, sraj spokojnie, czuwa nad tobą wielki Stalin.