Maria Barbara Topolska i Andrzej Stanisław Targowski: Fenomen Unii Lubelskiej z 1569 r. widziany po 450 latach

03.05.2019

MP 4760; Matejko, Jan (1838-1893); Unia Lubelska; 1869; olej; płótno; 298 x 512

Od Unii do silnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Europie

1 lipca t.r. mija 450 lat od podpisania Unii na sejmie w Lublinie, w murach zamku, tego zamożnego i słynącego z renesansowej przebudowy miasta; podobnie jak Lwów goszczącego od średniowiecza wielu kupców ze wschodu i zachodu. Zważmy, że sejm odbywał się w Lublinie, który spustoszyła drużyna pierwszego króla Litwy Mendoga (koronacja w 1253 r., panował do 1263 r.). I miejsca, gdzie na sejmie 2 lutego 1386 r. obwołano królem Polski w. ks. litewskiego Jagiełłę – Jogaiłę z rodu Giedyminowiczów (na chrzcie Władysława Jagiełłę).

Tekst podzielony na strony. Numery stron (na dole) są aktywnymi odnośnikami

 To rocznica znacząca w dziejach modernizującej się Europy, zwłaszcza dla inspirujących i aktywnych narodów i narodowości w Europie Środkowo-Wschodniej. To na jej wzór Anglia w 1603 r. połączyła się ze Szkocją pod berłem syna Marii Stuart – Jakuba. UL spowodowała także wielkie zmiany społeczno-kulturalne i przyłączyła te obszary do europejskiej kultury umysłowej i sztuki oraz cywilizacji; architektury i handlu międzynarodowego. Co m.in. spowodowało do rozwoju polskiego rolnictwa-towarów zbożowych oraz przemysłu materiałów budowlanych, eksportowanych do Anglii. A także do wysłania polskich specjalistów do angielskich kolonii w Ameryce Północnej, którzy założyli podwaliny amerykańskiego przemysłu budowlanego w kolonii Wirginii w 1607 r.

„Od Unii Lubelskiej do Unii Europejskiej”

W dniu 19 maja 2003 r. polski papież Jan Paweł II wypowiedział pamiętne słowa: „od Unii Lubelskiej do Unii Europejskiej”. Obecną 450 rocznicę unii powinny świętować: Polska, Litwa, Łotwa, Białoruś, Ukraina, a nawet Estonia. To nie przypadek, że już tylko Białoruś i Ukraina są poza Unią Europejską.     

Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Unia była dziełem ostatniego z dynastii Jagiellonów, bezpotomnego Zygmunta  Augusta, syna Zygmunta Starego i Bony z rodu Aragonów i Sforzów. Jej nowoczesne metody gospodarowania i budownictwa w dobrach własnych i skarbu królewskiego w W. Księstwie i na Mazowszu oraz potężniejący ruch demokracji szlacheckiej i zagrożenie ze strony Ks. Moskiewskiego król wykorzystał do połączenia państw. Powstały warunki zwielokrotnienia kontaktów z Zachodem mieszkańców ziem litewskich, białoruskich i ukraińskich. Granice Europy Odrodzenia, Baroku i Oświecenia poszerzyły się w kierunku wschodnim, odcinając odmienną pod względem wyznaniowym i kulturowym Rosję. Choć jej agresja na coraz bardziej cywilizowane zachodnie ziemie, od drugiej połowy XVII w. rosła, to jednak trwały we wspólnocie państwowej. A i po rozbiorach ziemie b. Unii zachowały wspólne tradycje, języki narodowe, w tym język polski. Wielkim sukcesem Unii stało się po 1580 r. uniemożliwienie, po kampanii Stefana Batorego, dostępu Moskwy do Morza Bałtyckiego aż do 1721 r., co spowodowało trwałe do dzisiaj zapóźnienie cywilizacyjne tego wielkiego kraju zwanego Rosją. Czy było to korzystne dla Europy? Chyba nie, ponieważ przez te 300 lat Rosja (w tym ZSRR) modernizuje się i nie może tego jeszcze spełnić. Zwłaszcza pod względem politycznym. Będąc nadal państwem z kompleksem niższości — zagrożeniem dla zmodernizowanej Europy. 

W. Ks. Litewskie już w pokoju z 1537 r. z Moskwą utraciło ok. 1/3 terytorium i w przededniu Unii Lubelskiej liczyło niespełna 600 tys. km kwadratowych, ale obejmowało aż ok. 65% całego obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Z tym że miało tylko ok. 3 mln ludności, a na mniejszym, polskim terytorium mieszkało aż 7 mln. Ziemie ruskie zamieszkiwało tylko ok. 250 tys., a Podlasie 150 tys. ludności. Te urodzajne i rozległe przestrzenie mogły zachęcać do ściślejszego zawarcia Unii uboższą szlachtę z prowincji Korony Polskiej. 

W. Ks. Litewskie miało rozlegle granice. W końcu XIV w. ks. Giedymin, założyciel dynastii i jego synowie władali ziemiami od Morza Bałtyckiego po Morze Czarne i od Bugu do Wołgi i Oki. Ok. 90% terytorium zasiedlała prawosławna ludność ruska w podbitych i przyłączonych księstwach z jej wysoką po Ks. Kijowskim cywilizacją chrześcijańskiego Kościoła Wschodniego–bizantyjskiego oraz językiem starocerkiewno-słowiańskim. Przyjęli go do swej kancelarii, administracji i piśmiennictwa Litwini. Waleczne drużyny wyprawiały się także na ziemie polskie, poza Lublin i Kalisz w celu zdobycia łupów i jeńców, w tym kobiet, jako przyszłych matek.

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com