21.03.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

22 marca

1895 – W Paryżu odbył się pierwszy pokaz filmu braci Lumière Wyjście robotników z fabryki Lumière w Lyonie. Tu go można obejrzeć.

1922 – W Moskwie uruchomiono pierwszą europejską rozgłośnię radiową.

1963 – Ukazał się pierwszy album grupy The Beatles Please Please Me. Zaczęła się nowa epoka w muzyce rozrywkowej.

23 marca

1752 – Ukazało się pierwsze wydanie najstarszej kanadyjskiej gazety „Halifax Gazette”. Byłą wydawana pod tym tytułem do roku 1867, kiedy to zmieniła tytuł na Nova Scotia Royal Gazette.

1839 – Na łamach „Boston Morning Post” po raz pierwszy użyto określenia „OK” jako skrót błędnej, ale powszechnej formy oll korrect. Używanie takiego zapisu przypisywano złośliwie prezydentowi Andrew Jacksonowi, który według przeciwników politycznych był półanalfabetą. Popularyzację wyrażenie „OK” zawdzięcza telegrafistom, którzy zmienili jego znaczenie na „all clear”.

1989 – Stanley Pons z University of Utah i Martin Fleischmann z University of Southampton ogłosili, że wynaleźli prostą metodę wykonania zimnej fuzji atomów deuteru, poprzez elektrolizę ciężkiej wody z użyciem porowatej elektrody palladowej. Gdyby to była prawda, mielibyśmy przełomowe odkrycie w energetyce i świat by się zmienił w mgnieniu oka. Niestety, nikomu nie udało się już powtórzyć tego osiągnięcia…

24 marca

1791 – Urodził się Charles Gabriel Pravaz, francuski lekarz ortopeda, wynalazca prototypu współczesnej strzykawki z igłą do zastrzyków podskórnych. (zm. 1853). W tym samym roku 1853 podobne urządzenie, ale z igłą okrągłą (a nie trójkątną) w przekroju, skonstruował niezależnie od niego brytyjski lekarz Alexander Wood.

1882 – Robert Koch (1843-1910) ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii prątka odpowiedzialnego za gruźlicę. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1905 r. za badania nad gruźlicą. Wprowadził do praktyki pożywki zestalane żelatyną. Był, obok Ludwika Pasteura, jednym z twórców mikrobiologii lekarskiej.

1989 – Amerykański tankowiec MT Exxon Valdez wpłynął na skały w Zatoce Alaska. Wyciek ropy spowodował gigantyczną katastrofę ekologiczną. Do wód zatoki dostało się od 11 do 35 milionów galonów surowej ropy naftowej, w wyniku czego skażonych zostało ok. 1900 km linii brzegowej Alaski oraz zginęło około 5 tysięcy wydr morskich i 250 tysięcy mew. Po kilkakrotnych zmianach nazwy, statek został kilka lat temu złomowany.

1995 – Japoński zdalnie sterowany robot Kaikō zszedł na dno Rowu Mariańskiego na Pacyfiku, wykonując najdokładniejszy do dzisiaj pomiar jego głębokości (10 911 m).

25 marca

1655 – Holenderski astronom Christiaan Huygens odkrył największy księżyc Saturna – Tytana.

1811 – Francuski astronom Honoré Flaugergues odkrył kometę C/1811 F1 (Wielką Kometę 1811 roku), którą w Panu Tadeuszu opisał Adam Mickiewicz.

1982 – Brytyjski parlament przyjął ustawę (Canada Act) usuwającą ostatnie zależności legislacyjne Kanady i nadającą jej pełną suwerenność. Dopiero wtedy!

26 marca

1791 – We Francji przyjęto pierwszą definicję metra jako długość równą 10^(⁻⁷) długości, mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano platynowo-irydowy wzorzec metra. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża, ale jest już tylko ciekawostką z historii nauki. XXVI Generalna Konferencja Miar (13-16.11.2018) zdefiniowała metr (po raz kolejny) na nowo, w zależności od szybkości światła w próżni (299 792 458 m/s), przy czym sekunda zdefiniowana jest za pomocą tzw. częstotliwości cezowej. Definicja ta weszła w życie 20.05.2019 roku. Poprzednia definicja (dziś jeszcze od 1983 roku obowiązująca) to długość drogi przebytej w próżni przez światło w czasie 1/299 792 458 sekund. Niby to samo, ale ściślej.

1941 – Urodził się Clinton Richard Dawkins, brytyjski zoolog, etolog, ewolucjonista i publicysta. Do końca 2008 był profesorem katedry Public Understanding of Science na Uniwersytecie Oksfordzkim. Jest najbardziej chyba znanym na świecie ateistą (choć pewno mniej radykalnym niż autor niniejszej notki…). W wydanej w 1976 książce Samolubny gen opisał koncepcję ewolucji, w której jednostką doboru naturalnego jest gen. Wprowadził tam również pojęcie memu oraz zainicjował powstanie memetyki. W 2006 napisał słynną książkę pt. Bóg urojony (The God Delusion), w której twierdzi, że nie ma żadnych przesłanek, by uznać za wiarygodną teorię nadnaturalnego stworzyciela, a wierzenia religijne mają charakter zbiorowego urojenia, czyli trwałych i błędnych przekonań utrzymujących się nawet w obliczu oczywistych, zaprzeczających im dowodów.

1995 – Zniesiono kontrolę na wewnętrznych granicach obszaru Schengen. Unia Europejska stała się dla obywateli jednością. Kulturowo data nie do przecenienia.

27 marca

1592 – Wszedł do służby pierwszy koreański okręt wojenny typu geobukseon, znany również jako „okręt-żółw” – używany przez Królewską Marynarkę Wojenną koreańskiej dynastii Joseon od XV do XIX wieku. Zaletami geobukseonów była ochrona załogi uzyskana dzięki pancerzowi, wiosła – uniezależniające od siły wiatru – oraz siła ognia. W 1979 roku dokonano udanej rekonstrukcji geobukseonu, którego kopię naturalnej wielkości można obecnie zwiedzać w dawnej bazie morskiej Yi Sun-sina, mieście Yeosu. Jakby pierwszy pancernik…

1914 – Belgijski chirurg Albert Hustin dokonał pierwszej udanej niebezpośredniej transfuzji krwi.

1957 – W Paryżu rozpoczął się pierwszy międzynarodowy festiwal teatralny Teatr Narodów, zorganizowany z inicjatywy Międzynarodowego Instytutu Teatralnego (ITI), na którym po raz pierwszy na jednej scenie spotkały się teatry z obu stron żelaznej kurtyny. Dla uczczenia tego zdarzenia w 1961 roku dzień 27 marca ustanowiono Międzynarodowym Dniem Teatru.

28 marca

1842 – Odbył się pierwszy koncert Filharmoników Wiedeńskich. To najważniejsza orkiestra w Austrii. W rankingu prestiżowego brytyjskiego miesięcznika Gramophone Filharmonicy Wiedeńscy uzyskali miano jednej z pięciu najlepszych orkiestr świata. Od 1933 r. orkiestra nie ma stałego dyrygenta (pierwszym w dziejach był Otto Nikolai), lecz gości w tej roli różne światowe sławy.

1910 – Francuz Henri Fabre odbył pierwszy w historii lot na hydroplanie, startując z jeziora Berre pod Marsylią.

1930 – Urodził się Jerome Isaac Friedman, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. W roku 1990 otrzymał tę nagrodę wraz z Richardem Taylorem i Henry Kendallem za pionierskie badania dotyczące głęboko nieelastycznego rozpraszania elektronów na protonach i związanych neutronach, co miało istotny wpływ na rozwój modelu kwarkowego w fizyce cząstek. Potwierdziło się, że atomy nie są najmniejszymi składnikami materii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.